Hawkeye Astro-Blog

Widoczność ISS (15-21.02)

2012-02-14T19:46:00.000+01:00

Po długiej przerwie rozpoczyna się drugi w tym roku okres wieczornej widoczności Międzynarodowej Stacji Kosmicznej na polskim niebie. Niestety wraz z początkiem nowego okresu przelotów ISS, synoptycy zapowiadają zmianę pogodę na bardziej niżową, a widać to już w wielu regionach wraz ze zwiększającym się zachmurzeniem. Jeśli jednak chmury po zachodzie Słońca będą ustępować, warto podjąć własne próby obserwacji - podczas niektórych przelotów jasność stacji kosmicznej będzie przekraczać w maksimum wartość -3 mag. Ponadto trajektoria przelotów stacji ISS przebiegać będzie najczęściej przez najwspanialsze fragmenty zimowego nieboskłonu. W drugim przelocie 21 lutego nastąpi duże zbliżenie ISS do Wenus (moment później przelot przy Jowiszu), a obserwatorzy z rejonów Trójmiasta i okolic mogą liczyć na widoczność przelotu na tle samej Wenus (ostatnia mapka). W zależności od lokalizacji zbliżenie ISS do innych obiektów może się różnić.

Najbliższy tydzień to 13 przelotów stacji kosmicznej, najczęściej po dwa co wieczór, z wykluczeniem pierwszego dnia widoczności. Sama widoczność wieczorna nie zakończy się oczywiście już po 13 przelotach, ale jak zwykle dzielę ją na okres tygodniowy. Poniżej momenty przelotów wraz z mapkami.

15 Feb -1.6 18:48:20 10° SSW 18:50:07 20° S 18:50:07 20° S

16 Feb -1.2 17:52:36 10° S 17:54:20 14° SE 17:55:55 11° ESE

16 Feb -1.3 19:26:59 10° SW 19:28:19 21° SW 19:28:19 21° SW

17 Feb -2.2 18:30:37 10° SW 18:33:22 29° SSE 18:34:02 26° SE

17 Feb -0.2 20:06:09 10° WSW 20:06:24 12° WSW 20:06:24 12° WSW

18 Feb -1.6 17:34:27 10° SSW 17:36:50 20° SSE 17:39:13 10° ESE

18 Feb -2.6 19:09:33 10° WSW 19:12:03 41° SSW 19:12:03 41° SSW

19 Feb -2.6 18:13:00 10° SW 18:15:55 37° SSE 18:17:39 20° ESE

19 Feb -1.0 19:48:47 10° W 19:50:01 21° WSW 19:50:01 21° WSW

20 Feb -2.0 17:16:35 10° SW 17:19:18 28° SSE 17:22:01 10° E

20 Feb -3.1 18:52:05 10° WSW 18:55:07 51° S 18:55:34 46° SE

21 Feb -2.8 17:55:25 10° WSW 17:58:25 45° S 18:01:05 12° E

21 Feb -2.0 19:31:20 10° W 19:33:27 34° SW 19:33:27 34° SW

Sortowanie wg: data, jasność maksymalna, godz. początku przelotu, wysokość wyrażona w stopniach, azymut, godz. maksimum, wysokość wyrażona w stopniach, azymut, godz. zakończenia przelotu, wysokość wyrażona w stopniach, azymut.

źródło: heavens-above.com

Tranzyt Wenus 06.06.2012 A.D.

2012-02-06T18:47:00.000+01:00

Ze względu na wyjątkowość nadchodzącego wydarzenia, wpis poświęcony obserwacjom omawianego zjawiska udostępniam z dużym wyprzedzeniem, w celu dotarcia do szerszego grona odbiorców. Poniższy artykuł stanowi jeden z elementów astronomicznej kampanii popularyzacyjnej na łamach Hawkeye Astro-Blog, rozpoczynającej się na dokładnie 4 miesiące przed wystąpieniem zjawiska.

Niezależnie od tego, czy jesteśmy amatorami astronomii czy zajmujemy się nią zawodowo, z Ziemi możemy obserwować niezliczoną ilość zjawisk astronomicznych. Tych zjawisk, które są dostępne tylko dla części obserwatorów i tych, które zobaczyć może każdy, bez względu czy dysponuje teleskopem, czy jedynie lornetką. Zjawisk, które przypadają częściej i zjawisk, które powtarzają się rzadziej. Istnieją też zjawiska na tyle rzadkie, że dla niektórych obserwatorów stanowią jedyną okazją na ich dostrzeżenie podczas całego życia. Właśnie jedno z takich zjawisk astronomicznych, jakie nasze pokolenie ma szansę zaobserwować po raz drugi i ostatni w życiu, a część obserwatorów - po raz pierwszy i ostatni zarazem, wystąpi 6 czerwca 2012 roku.

Tranzyt Wenus na tle tarczy Słońca. Zjawisko, z obserwacji którego wręcz nie wypada rezygnować (już nawet nie ujmuję tego w sposób, że "nie można nie obserwować"). To jedno ze zjawisk, jakie powinien zobaczyć każdy, bez względu na to czy jest pasjonatem astronomii, czy nie. Jeżeli nie uda się nam zaobserwować tego zjawiska w 2012 roku, to za życia drugiej szansy już mieć nie będziemy. Następne takie zjawisko przypadnie w dniu 11 grudnia 2117 roku, a i tak nie będzie ono widoczne z terenów Europy. Kolejna okazja do obserwacji tranzytu Wenus z terenów starego kontynentu dopiero 8 grudnia 2125 roku. Czytelnicy zgodzą się więc chyba, że jednak lepiej wykorzystać tę szansę, jaką daje nam nasze położenie na Ziemi i skorzystać z faktu - dla niektórych po raz pierwszy i ostatni, a dla innych - po raz drugi i ostatni, że żyjemy w takim okresie, który pozwala nam na dostrzeżenie takiego zjawiska. Dla niezorientowanych jeszcze w temacie polecam amatorskie skrócone nagranie tranzytu Wenus, jaki miał miejsce w czerwcu 2004 roku - nagranie zostało wykonane z terenów Anglii. Tyle zachęty ode mnie we wstępie. Teraz czas na więcej szczegółów dotyczących samego tranzytu. Jak zwykle dokonam podziału na zagadnienia, aby nie wprowadzać zbędnego bałaganu.

SPRZĘT OBSERWACYJNY

Sprzętowe minimum

Czym obserwować tranzyt Wenus? Pamiętać musimy o tym, że przejście Wenus nastąpi na tle tarczy Słońca - obiektu stanowiącego olbrzymie zagrożenie dla naszego wzroku, o ile obserwujemy bez niezbędnego minimum, które ochroni nasze oczy. Tak na prawdę nie musimy posiadać teleskopu - wystarczy nam zwykła lornetka (np. najczęstsze modele o parametrach 7x50, 10x50) i kawałek mylarowej folii słonecznej ND-5 (nie ND-3,8!), często stosowanej przez amatorów astronomii, a dostępnej w większości krajowych sklepów z oprzyrządowaniem astronomicznym. Folię taką zakładamy na obiektywy lornetki i przyczepiamy tak, by przypadkiem podmuch wiatru lub inna osoba nam tej folii nie strąciła (robimy to np. za pomocą zwykłej gumki recepturki). Jeżeli chcemy, możemy taki filtr nałożyć tylko na jeden z obiektywów lornetki, przy czym ważne, by ten drugi - bez filtra, przysłonić zaślepką. Wówczas obserwowalibyśmy na jedno oko. Folia ND-5 sprzedawana jest jednak najczęściej w kwadratach o wymiarach 10 cm x 10 cm (cena takiego kwadratu to około 10zł), więc na typową 50 mm lornetkę taki kwadrat powinien wystarczyć. Takie oprzyrządowanie wystarczy nam do bezpiecznej i udanej obserwacji przejścia Wenus na tle słonecznej tarczy. 7-mio czy 10-cio krotne powiększenie bez większego trudu ujawni nam tarczę planety na tle Słońca.

Teleskopy

Jeżeli dysponujemy teleskopem, możemy pokusić się o dokładniejsze obserwacje tranzytu, ustalając na przykład dokładne pory kontaktów Wenus z tarczą słoneczną, jakie z Polski będzie można dostrzec. Dodatkowe oprzyrządowanie pozostaje nie zmienne - folia ND-5 stanowić będzie odpowiedni filtr słoneczny do obserwacji tego zjawiska, przy czym tutaj musimy już pamiętać o zakupie odpowiednio większej ilości takiej folii, gdyż standardowy kwadrat o wymiarach 10x10cm nie zakryje nam w pełni teleskopu o średnicy np. 15 cm. Oczywiście nie musimy zakrywać całej średnicy instrumentu takim filtrem, nie mniej będziemy przez to zmuszeni do wykonania odpowiednich mocowań filtra, które zapewnią ochronę oczu w linii miejsc obiektywu, nie objętych folią.

Projekcja ekranowa

Inną opcją wykorzystania lornetki lub teleskopu do obserwacji tranzytu jest metoda rzutowania obrazu na ekran. Nie potrzebujemy wówczas żadnych filtrów słonecznych, a jedynie białą kartkę, którą umieszczamy w odpowiedniej odległości od okularu lornetki czy teleskopu. Metoda ta jest prosta sama w sobie i pokazuje jak nie wiele nam trzeba, by móc wykonywać tego typu obserwacje, jednak w zamian niesie za sobą pewne ograniczenia. Nieosłonięty folią słoneczną i nakierowany na Słońce obiektyw lornetki i teleskopu będzie zbierał ogromną ilość ciepła. Przy dłuższych obserwacjach tą metodą powinniśmy robić przerwy, nakierowując instrument w inne miejsce, aby zdołał oddać ciepło. W przeciwnym wypadku istnieje ryzyko stopienia wewnętrznych elementów konstrukcji przyrządu. W teorii pojedyncza obserwacja ekranowa z wykorzystaniem lornetki (teleskopu) nie powinna przekraczać 5 minut, po minięciu których powinna nastąpić przerwa o przynajmniej dwukrotnej długości czasu pojedynczej obserwacji (~10 minut). Metoda rzutowania obrazu na ekran jest znakomita do celów edukacyjnych, ale w praktyce, w dobie tanich i spełniających swoje zadanie filtrów mylarowych, stosowana jest już coraz rzadziej.

Rys. 1. Rzutowanie obrazu Słońca na ekran przez lornetkę.

Rys. 2. Rzutowanie obrazu Słońca na ekran przez teleskop. Zarówno wykorzystanie metody z rys. 1 i jak i rys. 2 wiąże się z koniecznością przerywania obserwacji co około 5 minut, aby wewnętrzne elementy instrumentu nie uległy stopieniu.

Ze względów bezpieczeństwa, należy bezwzględnie zrezygnować z obserwacji z wykorzystaniem samych filtrów okularowych (tyczy się to głównie obserwatorów "teleskopowych"). Jeżeli zależy nam na stosowaniu słonecznych filtrów okularowych, na przykład typu Solar Continuum, uprzednio należy zamocować mylarową folię słoneczną ND-5 na obiektywie teleskopu. Sam filtr okularowy nie zapewni nam bezpieczeństwa i prawdopodobnie już po kilku minutach zgromadzone wewnątrz instrumentu ciepło rozerwie konstrukcję okularu, a jego optyka pęknie nam na oczach trwale kalecząc wzrok lub całkowicie go nas pozbawiając.

Inne filtry

Ze strony początkujących obserwatorów nieba lub osób nie zajmujących się astronomią nawet amatorsko, a chętnych na obserwacje tego typu zjawisk, zdarzają się pojawiać pytania o inne filtry do obserwacji Słońca. Mowa tu między innymi o dyskietkach komputerowych, płytach CD, zwykłym szkle, tyle że wcześniej okopconym itd. Różni obserwatorzy mają różne zdanie. Jeśli chodzi o mnie, szczerze pisząc nie myślałbym zbytnio o obserwacji tranzytu Wenus takimi filtrami. Jeżeli ktoś jednak zdecydowanie rezygnuje z zakupu 10-cm kwadratu filtra ND-5, to przypominam o jednej z właściwości naszego Słońca, często zapominanej i lekceważonej przez przypadkowe osoby - promieniowaniu podczerwonym. A takie na przykład okopcone szkiełko promieniowanie podczerwone przepuszcza całkiem nieźle. Po co więc na siłę ryzykować, zwłaszcza, że za ok. 10 zł możemy mieć dobry i bezpieczny filtr mylarowy?

PRZEJŚCIE WENUS PRZED TARCZĄ SŁONECZNĄ

Przebieg tranzytu

Zjawisko będzie widoczne w Polsce tylko częściowo, co nie znaczy, że nie zdążymy się nim wystarczająco nacieszyć. I kontakt, a więc moment w którym tarcza Wenus zacznie nasuwać się na tarczę Słońca, nastąpi o godz. 00:09 czasu polskiego (dalej jako CEST) w nocy z 5 na 6 czerwca. Słońce będzie się więc znajdować jeszcze pod horyzontem. II kontakt, to czas, w którym już cała tarcza Wenus znajduje się na tle Słońca - planeta jest styczna z krawędzią Dziennej Gwiazdy "od wewnątrz". Stanie się to o godz. 00:27 CEST. W momencie wschodu Słońca nad Polską, postęp tranzytu wynosić już będzie około 55%, więc zobaczymy drugą połowę zjawiska. I tak, poniżej znajduje się zestawienie miast i godzin, o których następować będzie wschód Słońca.

Gdańsk - 04:15 CEST (20 st.)

Toruń - 04:20 CEST (19 st.)

Warszawa - 04:17 CEST (21 st.)

Częstochowa - 04:32 CEST (19 st.)

Kraków - 04:32 CEST (20 st.)

Suwałki - 03:58 CEST (22 st.)

Lublin - 04:16 CEST (21 st.)

Rzeszów - 04:24 CEST (21 st.)

Kołobrzeg - 04:27 CEST (18 st.)

Poznań - 04:32 CEST (18 st.)

Wrocław - 04:39 CEST (18 st.)

Łodź - 04:24 CEST (20 st.)

Katowice - 04:36 CEST (19 st.)

Radom - 04:21 CEST (21 st.)

W powyższym zestawieniu zawarłem również informację o wysokości kątowej Słońca nad horyzontem podczas IV kontaktu, a więc w chwili całkowitego zejścia Wenus z tarczy słonecznej.

Od wschodu Słońca możliwe będzie obserwowanie drugiej części przejścia Wenus na tle naszej Dziennej Gwiazdy. Największy moment tranzytu, w którym planeta znajdywać się będzie "najgłębiej" na tle Słońca wystąpi o godz. 03:29 CEST. Od tej pory rozpocznie się druga połowa przejścia planety przed tarczą słoneczną. III kontakt, a więc moment, w którym tarcza Wenus dotknie "od wewnątrz" krawędź Słońca po przeciwnej już stronie, a więc początek wyjścia planety z przed słonecznej tarczy nastąpi o godz. 06:31 CEST. Definitywne zakończenie tranzytu i całkowite opuszczenie tarczy Słońca przez Wenus nastąpi o godz. 06:49 CEST (IV kontakt). Jak widać, osoby najbardziej uprzywilejowane pod względem ilości czasu na obserwacje przejścia Wenus otrzymają nawet 2 godziny 51 minut widocznego zjawiska. Osoby mające mniejsze szczęście co do lokalizacji mogą liczyć na około 2 godziny 10 minut widocznego tranzytu.

Momenty kontaktów Wenus z tarczą słoneczną. Godziny wg. strefy UT (CEST minus 2h)

Tranzyt Wenus na tle Słońca tuż przed III kontaktem. (NASA)

Miejsce obserwacji

Jeśli już jesteśmy przygotowani pod względem sprzętu obserwacyjnego, możemy udać się w teren. A ów teren powinien mieć jak najbardziej odkryty horyzont północno-wschodni. Ma to duże znaczenie zwłaszcza dla tych osób, które będą chciały podjąć się obserwacji od początkowych chwil widoczności tranzytu. W momencie IV kontaktu Słońce wzniesie się na wysokość od 18 do 21 stopni (w zależności od miejsca lokalizacji). Jeśli chcemy obserwować przebieg przejścia z terenów miejskich, w obrębie których zabudowania stanowią normę, musimy przed tym ważnym dniem upewnić, że zdołamy dokonać obserwacji z wybranego przez nas miejsca. Może się przecież okazać, że nasz balkon skierowany jest na odpowiednią stronę nieboskłonu, ale najważniejszą jego część zasłaniają budynki i w rezultacie Słońce wyłoni się nam tuż przed lub nawet po zakończeniu się tranzytu. Tak rzadkie zjawisko warto jednak zbadać samemu tak dokładnie i wyczerpująco, jak będzie to tylko możliwe. W związku z tym sugeruję pomimo wszystko podejmowanie prób obserwacji tranzytu począwszy od wschodu Słońca, z terenów, które pozwolą nam na tak wczesny początek obserwacji, aż po ostateczne zejście tarczy Wenus z tarczy naszej Dziennej Gwiazdy.

Słowo od autora

Starałem się i wciąż będę się starał zachęcać zaglądające tu osoby do podjęcia własnych prób obserwacyjnych tego tranzytu - stąd również mała kampania popularyzacyjna, poprzez ukazanie krótkiego spotu mającego zachęcić jak największe grono odbiorców do obserwacji zjawiska. Zróbmy wszystko, aby udało nam się podjąć próbę obserwacji przejścia Wenus przed tarczą Słońca. Kolejnej szansy już nie dostaniemy. Osoby, które zajmują się astronomią od co najmniej lat kilku(nastu), miały już możliwość obserwacji tranzytu Wenus w 2004 roku. Osoby trwające w tej pasji od krótszego niż 8 lat czasu, mają teraz pierwszą, ale i niepowtarzalną już okazję, by takie zjawisko samemu zaobserwować. Niezależnie od tego, jaka pogoda będzie nam towarzyszyć krótko przed wschodem Słońca 6 czerwca, proponuję, byśmy przygotowali się do obserwacji tak, jakby bezchmurne niebo miało być faktem pewnym. Zauważmy, że tranzyt trochę czasu potrwa. Nawet w przypadku dużego zachmurzenia będziemy mieć ponad dwie godziny na wyczekanie choć kilkuminutowych przejaśnień, podczas których zjawisko będzie dostrzegalne. Kilka minut to zawsze więcej niż nic, tak więc czy to pod niebem bezchmurnym, czy to pod niebem zachmurzonym całkowicie - 6 czerwca 2012 roku przed wschodem Słońca przygotowujemy się, bierzemy sprzęt, który chcemy wykorzystać i udajemy się na wybrane wcześniej miejsce obserwacji. Dla wielu to pierwsza i jednocześnie ostatnia szansa, aby na własne oczy zobaczyć, jak nasza planetarna sąsiadka, mitologiczna Bogini Miłości mknie przed tarczą Dziennej Gwiazdy. Dla nas i naszego pokolenia - szansy na powtórkę już nie będzie.

Symulacja tranzytu Wenus w dniu 6 czerwca 2012 roku.
(Astrohawkeye)

Opracowanie własne + materiały NASA i TransitOfVenus

Wizualizacje: Stellarium

Błękitna Planeta z satelity Suomi

2012-01-30T17:00:00.000+01:00

Kilka dni temu Państwowa Agencja Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej NASA opublikowała na swoich stronach nowe zdjęcie Ziemi wykonane dzięki orbitującemu od kilku miesięcy nad naszą planetą satelicie NPP Suomi. Udostępnione w pełnej wersji zdjęcie pomimo dość niskiej wagi pliku doprawdy zadziwia jakością i rozdzielczością.

NPP Suomi jest jednym z młodszych badawczych satelitów jakie obserwują m.in. zmiany zachodzące na powierzchni Ziemi. Doczytałem, że tydzień temu przemieniono jego nazwę na Verner Suomi. Powszechnie uznaje się go za ojca satelitarnej meteorologii - i szczerze napisawszy - widząc zdjęcie, jakie nim uzyskano wcale mnie to nie dziwi. W przestrzeni kosmicznej satelita znalazł się dopiero w październiku ubiegłego roku. Poniższa fotografia powstała z połączenia zdjęć wykonanych w świetle widzialnym i podczerwonym przy użyciu instrumentu VIIRS (Visual/Infrared Imager Radiometer Suite) zamontowanego na satelicie.

Poniższą fotografię w pełnej rozdzielczości widziałem pierwszy raz w ubiegły piątek. Zanim ją zapisałem i przeszedłem do innych czynności siedząc przed komputerem, minęła nieco ponad godzina zanim przestałem bawić się rolką myszki i strzałkami "prawo-lewo" na klawiaturze, by nacieszyć oczy tymi detalami jakie można na zdjęciu dostrzec. Dziś, gdy tworząc ten wpis przygotowałem link, do którego za moment odeślę Czytelników, znowu spojrzałem na to zdjęcie. I znów minęło kilkadziesiąt minut nim zabrałem się do pracy. Subtelne detale rejonów Ameryki Północnej, okolice Zatoki Meksykańskiej, wspaniałe twory z chmur nad oceanami czy rejon, który najbardziej mnie zaciekawił - Floryda (a zwłaszcza np. Centrum Kosmiczne Kennedy'ego i pas wykorzystywany podczas lądowań promów kosmicznych) to tylko część rejonów jakim można się przyglądać i przyglądać. Prawdziwa uczta dla oczu zobaczyć nasz dom w takiej rozdzielczości!

Pełny rozmiar można zobaczyć i pobrać pod tym linkiem (chwilę to potrwa, zanim się załaduje). Poniżej tylko miniaturka na zachętę. Polecam jednak przyjrzeć się właśnie pełnej wersji najlepszego chyba zdjęcia Błękitnej Planety jakie kiedykolwiek widziałem.

Błękitna Planeta z NPP Suomi - rozmiar mały. (NASA)

NIEBO NAD NAMI (2): Początek najlepszej wieczornej widoczności Merkurego w 2012 roku

2012-01-30T15:00:00.003+01:00

Rozpoczynamy drugi miesiąc tego roku. Po dość pechowej pod względem pogody pierwszej połowie stycznia, i bardzo przyjemnej w ostatniej jego dekadzie, z pewnością wielu z nas chciałoby utrzymania się obecnej sytuacji meteorologicznej nad Polską, która zapewniłaby większą ilość pogodnych nocy niż miało to miejsce jeszcze całkiem niedawno. "Luty - podkuty" - czy polskie powiedzenie znajdzie swoje odbicie w rzeczywistości? Czy prognozy informujące o długiej zimie i częstej dominacji układów wyżowych okażą się trafne? Już niebawem się przekonamy!

Luty to miesiąc wciąż bardzo długich nocy i zdecydowanie krótszych od nich dni. W tym okresie jednak dzień wydłuża się już zauważalnie, więc można rzec że to ostatnie 4 tygodnie z wyraźną dominacją nocy nad dnami - za nieco ponad półtora miesiąca równonoc wiosenna. Pierwszego dnia miesiąca Słońce wschodzi nad Pomorzem Wschodnim o godz. 07:37 by zajść o godz. 16:19. W dodatkowy lutowy dzień tego przestępnego roku - 29 lutego, pory wschodu i zachodu Słońca przesuwają się odpowiednio do godz. 06:39 i 17:16. Wysokość Dziennej Gwiazdy w czasie górowania rośnie z 19 do 28 stopni kątowych. Bezksiężycowe noce czekają na obserwatorów w drugiej połowie lutego. W pełni nasz satelita znajdzie się 7 lutego. III kwadra przypada 14 lutego, a nów 21 lutego.

Widoczność planet w lutym:

MERKURY - 7 lutego pierwsza z planet znajdzie się w koniunkcji górnej ze Słońcem i przejdzie na niebo wieczorne. W ostatniej dekadzie miesiąca rozpocznie się czas najlepszej widoczności Merkurego na niebie wieczornym w 2012 roku. 20 lutego w momencie zachodu Słońca, Merkury znajdywać się będzie na wysokości 10 stopni kątowych zbliżając się szybko do maksymalnej elongacji wschodniej, jaka przypadnie w pierwszym tygodniu marca. Przełom lutego i marca to znakomity okres by podjąć się obserwacji Merkurego po zachodzie Słońca - planeta zachodzić będzie nawet dwie i pół godziny po Słońcu. Z każdym kolejnym wieczorem faza planety będzie maleć. Po przejściu przez punkt maksymalnej elongacji 5 marca, w teleskopach będzie można próbować dostrzec fazę planety w postaci coraz cieńszego sierpa. Rozmiary kątowe z każdym kolejnym wieczorem będą rosnąć. Warto wykorzystać ten okres, gdyż w tym roku tak dobrych warunków widoczności Merkurego na niebie wieczornym już nie doświadczymy.

WENUS - pięknie widoczna w poprzednich tygodniach Bogini miłości nadal będzie efektownie zdobić nam zachodnie niebo przez kilka godzin po zachodzie Słońca. 1 lutego w momencie zachodu Słońca Wenus znajdywać się będzie aż 27 stopni kątowych nad południowo-zachodnim horyzontem. 29 lutego podczas zachodu Dziennej Gwiazdy, planeta świecić będzie na wysokości 36 stopni kątowych (!), zbliżając się powoli do okresu maksymalnej elongacji wschodniej. W teleskopach dostrzeżemy bez trudu fazę planety, która będzie maleć, a której rozmiary kątowe podobnie jak w przypadku Merkurego będą stale rosnąć. W ciągu miesiąca rozmiary tarczki planety rosną z 15 do 18 sekund kątowych, a jasność z -3,9 do -4,1 mag. Pod koniec miesiąca Wenus zachodzić będzie na około 20 minut przed godz. 22:00.

MARS - na ostatni miesiąc przed oczekiwaną od dawna opozycją, Czerwona Planeta wchodzi w okres najlepszej widoczności od ponad dwóch lat. Szczegółowe informacje dotyczące obserwacji tej planety można znaleźć w tym wpisie.

JOWISZ - miesiąc ten będzie jeszcze dobrym czasem na obserwację gazowego olbrzyma. 1 lutego w momencie zachodu Słońca Król Planet znajdywać się będzie niemal nad południkiem, osiągając wysokość 46 stopni kątowych. Planeta widoczna będzie więc w pierwszej połowie nocy. Ostatniego dnia miesiąca podczas zachodu Słońca wysokość Jowisza zmaleje do 43 stopni. W ciągu miesiąca jasność planety spadnie z -2,2 do -2 mag, a rozmiary kątowe zmniejszą się z 39 do 36 sekund. Obiekt odnajdziemy bez większych trudności w rejonie gwiazdozbioru Barana.

SATURN - stale poprawia się widoczność szóstej z planet w drugiej połowie nocy. 1 lutego obiekt wschodzi 20 minut przed północą i góruje o godz. 04:50 na wysokości 27 stopni kątowych w gwiazdozbiorze Panny. W ciągu miesiąca jasność Saturna zwiększa się z 1,2 mag do 1 mag, rozmiary tarczki planety widoczne dla amatorskich teleskopów rosną z 17 do 18 sekund kątowych. Jeżeli dysponujemy teleskopem o średnicy przynajmniej 90 mm dla konstrukcji soczewkowych i 130 mm dla konstrukcji zwierciadlanych, możemy pokusić się o próby dostrzeżenia Przerwy Cassiniego w systemie pierścieni otaczających tę planetę, które stale zwiększają kąt swojego nachylenia względem obserwatora.

URAN - na obserwacje tej planety należy w tym miesiącu wybrać się w pierwszej połowie nocy. 1 lutego w momencie zachodu Słońca obiekt znajduje się na wysokości 31 stopni kątowych nad południowo-zachodnim horyzontem, świecąc z jasnością niemal 6 mag. Pod koniec miesiąca wartość ta maleje do 16 stopni kątowych i planetę będzie już coraz trudniej wypatrzeć na jasnym zachodnim niebie. Osoby, które jeszcze nie dokonały własnych obserwacji tej planety mogą próbować ją dostrzec 9 i 10 lutego, kiedy to Uran znajdzie się w bardzo bliskiej koniunkcji z Wenus. O szczegółach tego złączenia wspomnę w drugiej części artykułu.

NEPTUN - 19 lutego planeta znajdzie się w złączeniu ze Słońcem i jej obserwacje ze względu na ten fakt są w lutym niemożliwe do przeprowadzenia.

Ważniejsze zjawiska astronomiczne przypadające w lutym,

widoczne z terenów Polski:

- 01.02 - zbliżenie Księżyca do Plejad - w dobę po I kwadrze, nasz satelita zbliży się do zimowej gromady otwartej M45 na odległość tylko 3 stopni. Jest to jedno z bliższych spotkań Księżyca z gromadą Plejad, a że przypada ono krótko po I kwadrze jest szansa, że blask Srebrnego Globu nie będzie tłumił gwiazd należących do gromady M45. Lornetka do obserwacji tego zjawiska nada się znakomicie. Najlepsza widoczność po godz. 19:00, wówczas obiekty znajdywać się będą w okolicach południka osiągając najwyższe położenie nad horyzontem.

- 09-10.02 - koniunkcja Wenus z Uranem - osoby, którym nie udało się jeszcze zlokalizować Urana mają okazję by to uczynić bez większych trudności. 9 i 10 lutego po godz. 18:00 na wysokości 20 stopni kątowych można próbować dostrzec siódmą z planet w bardzo bliskim towarzystwie Gwiazdy Wieczornej. Dystans dzielący Wenus od Urana wynosić będzie tylko 32 minuty kątowe (9 lutego) i 44 minuty kątowe (10 lutego). Jeśli dysponujemy ciemnym miejscem obserwacyjnym wystarczy nam nawet lornetka np. o parametrach 10x50. Jeżeli skierujemy ją tak, by Wenus znajdywała się w okolicach centrum pola widzenia, pewnym jest że jednocześnie tuż przy Wenus widzieć będziemy słaby punkt, jakim będzie Uran. W aktualnym sezonie obserwacyjnym tej planety, łatwiejszej okazji do odszukania Urana nie będzie - warto więc wykorzystać tę koniunkcję do jego odnalezienia.

- 25.02 - koniunkcja Księżyca z Wenus - piękna koniunkcja młodego Księżyca z jasną Wenus. Tak naprawdę za sprawą bliskości Księżyca, Wenus będziemy mogli próbować odnaleźć jeszcze na niebie dziennym, o ile niebo będzie przejrzyste. Największy efekt zjawisko będzie jednak wywoływać na ciemniejącym niebie po zachodzie Słońca. Warto wybrać się na obserwacje wówczas, gdy obiekty będą znajdywać się bardzo wysoko nad zachodnim horyzontem, np. po godz. 17:30. Wówczas położone w niemal jednej poziomej linii Księżyc i Wenus świecić będą na wysokości aż 31 stopni kątowych. Dystans dzielący oba obiekty wyniesie 3 stopnie kątowe. Ze względu na ten fakt na pewno zaistnieją znakomite warunki do obserwacji światła popielatego, które uwidacznia się najlepiej w okolicach równonocy, zarówno wiosennej jak i jesiennej. W przypadku tej pierwszej należy wybrać się na obserwacje po zachodzie Słońca.

- 27.02 - koniunkcja Księżyca z Jowiszem - dość szeroka koniunkcja Księżyca z największą z planet. Dystans dzielący oba obiekty wyniesie około 5 stopni, a zjawisko widoczne będzie wysoko na niebie południowo-zachodnim w pierwszej części nocy. Przy obserwacji tej koniunkcji najlepiej sprawdzą się lornetki o możliwie szerokim polu widzenia. Z każdą kolejną godziną dystans pomiędzy Księżycem i Jowiszem będzie rosnąć, tak więc im wcześniej po zachodzie Słońca podejmiemy się obserwacji tego spotkania, tym większe zbliżenie zachodzić będzie pomiędzy obiektami.

- 28.02 - zbliżenie Księżyca do Plejad - drugie w tym miesiącu spotkanie naszego satelity z gromadą M45. Tym razem jednak dystans dzielący Księżyc na krótko przed I kwadrą z zimowymi Plejadami będzie większy - wyniesie bowiem nieco ponad 5 stopni. W zamian za większą odległość, faza, a tym samym jasność Srebrnego Globu będzie mniejsze niż 1 lutego, więc próby obserwacyjne jak i fotograficzne warto podjąć, zwłaszcza jeśli pogoda będzie nam sprzyjać.

- 01-29.02 - widoczność komety C/2009 P1 (Garradd) - obserwatorzy nieba z pewnością pamiętają kometę Garradda, jaka była jednym z większych hitów minionej jesieni. Już w styczniu kometa ta powróciła na nocne niebo, jednak najwyższe położenie nad horyzontem osiągać będzie dopiero w kolejnych najbliższych tygodniach. Warto zaznaczyć, że wciąż jest to obiekt lornetkowy, a ten fakt w przypadku komet warto wykorzystać. Jeśli mamy dostęp do niezanieczyszczonego sztucznym oświetleniem nieba, lornetkami typu 7x50 czy 10x50 jesteśmy w stanie tę kometę zlokalizować. Jako obiekt o jasności około 7 mag, kometa przemknie w lutym gwiazdozbiór Herkulesa wkraczając w rejon Smoka i wznosząc się w drugiej połowie nocy na wysokość ponad 75 stopni kątowych stając się obiektem okołobiegunowym, by na początku przyszłego miesiąca wkroczyć w gwiazdozbiór Małej Niedźwiedzicy.

Pierwszy rozbłysk klasy X w 2012 roku!

2012-01-27T20:25:00.000+01:00

Dzisiaj, około godz. 19:30 na powierzchni Słońca doszło do kolejnego silnego rozbłysku. Uwalniająca się w dużej ilości energia podczas jego trwania sprawiła, że rozbłysk osiągnął klasę około X2. Był to zatem najsilniejszy taki rozbłysk na Słońcu od początku tego roku. Najwyższa faza dzisiejszego rozbłysku trwała około 30 minut.

Grupa 1402 podczas drugiego dnia widoczności, w dniu 16 stycznia 2012 roku - sprawca dzisiejszego rozbłysku. (SOHO)

Jak większość z rozbłysków, tak i ten miał miejsce w okolicach rejonów aktywnych w fotosferze Dziennej Gwiazdy - wygenerowała go grupa plam oznaczona numerem 1402. Grupa ta niedawno widoczna była dla obserwatorów, a jej rozmiary kilkukrotnie przewyższały rozmiary Ziemi. Jej przemieszczanie się na tarczy Słońca można było śledzić od 15 do 26 stycznia. Dziś grupa ta zachodzi za zachodnią krawędzią tarczy słonecznej. Warto przypomnieć, że podczas przemieszczenia się tej grupy plam na widocznej z ziemi stronie Słońca, za jej sprawą zachodziły gwałtowne zjawiska, m.in. koronalny wyrzut masy CME skierowany bezpośrednio w stronę naszej planety. Obserwatorzy z oddalonych bardziej na północ szerokości geograficznych mogły dzięki temu cieszyć się widokami efektownych zórz polarnych.

Rozbłysk osiągnął siłę klasy około X2. (NOAA)

Grupa nr 1402 była jedną z bardziej aktywnych grup w ostatnim czasie. Dzisiejszy rozbłysk klasy X2 jaki kompleks tych plam wygenerował, nie był już skierowany w kierunku naszej planety, więc jeśli nawet doszło podczas jego trwania do koronalnego wyrzutu masy, niestety tym razem na pojawienie się zorz polarnych nie ma większych szans. Na szczęście dla obserwatorów nieba, już dziś dobrze stała się widoczna nowa grupa plam o numerze 1410, której przemieszczanie i aktywność będziemy mogli śledzić w kolejnych dniach. Kto wie, może i ten rejon popisze się większą aktywnością?

Rozbłysk zarejestrowany w paśmie ultrafioletowym przez sondę SDO. (NASA)

Aktywność słoneczną wraz z siłą rozbłysków i obszarem występowania zórz polarnych nad Ziemią można na bieżąco śledzić dzięki wykresom NOAA w zakładce "Zorze polarne na żywo".

AKTUALIZACJA. Jest potwierdzenie wystąpienia koronalnego wyrzutu masy (CME) podczas dzisiejszego rozbłysku. Pierwsze analizy informują, że chmura słonecznej materii wystrzeliła z grupy nr 1402 z prędkością około 2500 km/h. Co zrozumiałe, CME nie było skierowane w naszym kierunku, ale niewielkie prawdopodobieństwo wystąpienia zórz na obszarach okołobiegunowych zawsze może istnieć. Poniżej zapętlona animacja koronalnego wyrzutu masy powstała ze zdjęć z sondy SOHO.

CME podczas dzisiejszego rozbłysku klasy X. Kliknij, by odtworzyć. (SOHO, NASA)

Widoczność ISS (28.01-02.02)

2012-01-27T14:00:00.001+01:00

Powoli dobiega końca pierwsza tegoroczna poranna widoczność Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Zanim całkowicie pożegnamy się z najpóźniejszymi w tym roku porannymi przelotami ISS, czeka nas jednak ich jeszcze 10. Od kilkunastu godzin coraz bardziej staje się odczuwalny mroźny i stale umacniający się wyż syberyjski, a to powinno zagwarantować nam o wiele więcej bezchmurnego nieba, niż miało to miejsce dotychczas. Poniżej dane dotyczące ostatnich przelotów w aktualnej widoczności porannej.

28 Jan -1.1 04:44:41 24 ESE 04:44:41 24 ESE 04:46:13 10 ESE

28 Jan -2.1 06:17:03 18 WSW 06:18:54 31 SSW 06:21:50 10 SE

29 Jan -2.5 05:22:23 40 S 05:22:23 40 S 05:25:14 10 ESE

29 Jan -1.1 06:55:41 10 WSW 06:57:46 16 SSW 06:59:50 10 S

30 Jan -0.4 04:27:43 16 ESE 04:27:43 16 ESE 04:28:27 10 ESE

30 Jan -1.8 06:00:04 20 SW 06:01:04 23 SSW 06:03:43 10 SSE

31 Jan -1.5 05:05:24 25 SSE 05:05:24 25 SSE 05:07:13 10 SE

31 Jan -0.8 06:38:58 10 SW 06:39:43 11 SW 06:40:27 10 SSW

1 Feb -1.3 05:43:07 17 SSW 05:43:07 17 SSW 05:45:10 10 S

2 Feb -0.5 04:48:29 12 SSE 04:48:29 12 SSE 04:48:53 10 SSE

Widoczność ISS (21-27.01)

2012-01-20T17:00:00.000+01:00

Widoczność poranna Międzynarodowej Stacji Kosmicznej wciąż trwa. W kolejnych siedmiu dniach pojawi się okazja na dostrzeżenie aż 15 przelotów o porze porannej. Od 21 do 26 stycznia przed wschodem Słońca występować będą po dwa przeloty, 27 stycznia aż trzy. Szczegóły wraz z mapkami poniżej.

21 Jan -1.0 04:56:31 20 SE 04:56:31 20 SE 04:58:38 10 E

21 Jan -2.5 06:28:54 11 WSW 06:31:53 46 S 06:35:03 10 E

22 Jan -2.2 05:34:40 33 SSW 05:35:22 37 SSE 05:38:25 10 E

22 Jan -2.7 07:08:05 10 W 07:11:17 52 S 07:14:29 10 ESE

23 Jan -0.7 04:40:21 19 ESE 04:40:21 19 ESE 04:41:42 10 E

23 Jan -2.8 06:12:43 20 WSW 06:14:42 52 S 06:17:53 10 E

24 Jan -2.5 05:18:18 45 SSE 05:18:18 45 SSE 05:21:14 10 E

24 Jan -2.6 06:50:53 10 W 06:54:03 48 S 06:57:13 10 ESE

25 Jan -0.2 04:23:50 15 E 04:23:50 15 E 04:24:32 10 E

25 Jan -2.9 05:56:12 32 WSW 05:57:25 52 S 06:00:36 10 ESE

26 Jan -1.9 05:01:41 36 ESE 05:01:41 36 ESE 05:03:55 10 E

26 Jan -2.4 06:34:03 13 W 06:36:40 40 SSW 06:39:46 10 SE

27 Jan 0.2 04:07:08 10 E 04:07:08 10 E 04:07:12 10 E

27 Jan -2.8 05:39:30 43 SW 05:40:01 48 S 05:43:10 10 ESE

27 Jan -1.5 07:13:09 10 W 07:15:46 23 SSW 07:18:24 10 SSE

źrodłó: heavens-above.com

Wydarzenie Roku 2011: Głosowanie Czytelników zakończone!

2012-01-17T17:00:00.000+01:00

Po dwóch tygodniach od czasu uruchomienia ankiety zakończyła się pierwsza edycja głosowania na "Wydarzenie Roku wg Czytelników Hawkeye Astro-Blog". Ankieta była otwarta dla głosujących od 2 do 16 stycznia. Jak rozdane zostały głosy? Jakie wydarzenie cieszyło się największą popularnością?

Z objętych głosowaniem sześciu wydarzeń mających miejsce w 2011 roku, na ostatnim miejscu znalazły się zarówno rosnąca aktywność słoneczna i częstsze zorze polarne będące z kolei jej następstwem oraz astronautyczne wydarzenie - start misji MSL Curiosity w kierunku Czerwonej Planety. Wydarzenia te zdobyły po 5% wszystkich głosów.

Czwarte miejsce w głosowaniu przypadło zdecydowanie wyższemu niż zwykle to bywa maksimum meteorów z roju Drakonidów. W pierwszej dekadzie października minionego roku rój ten zachwycił obserwatorów swoją obfitością - najbardziej uprzywilejowane osoby mogły cieszyć się nawet 340 zjawiskami w ciągu godziny. W Polsce bywało z tą ilością gorzej, głównie ze względów pogodowych, choć niektórzy mieli sporo szczęścia i też zdołali się nacieszyć dużą ilością dostrzeżonych meteorów. Wydarzenie to zdobyło 7% wszystkich głosów.

Czytelnicy zdecydowali, że brązowy medal w tych wyborach przyznać należy zjawiskom zaćmień Księżyca, jakie przypadły 15 czerwca i 10 grudnia. Oba zaćmienia były całkowite i oba były widoczne z terenów naszego kraju. W głosowaniu nie doszło do podziału na każde z tych zaćmień z osobna. Wydarzenia te zdobyły łącznie 12% wszystkich głosów, dzięki czemu znalazły się już na najniższym stopniu podium.

Nieco wyższy stopień podium zdobyło częściowe zaćmienie Słońca, jakie przypadło 4 stycznia 2011 roku. W Polsce mogliśmy obserwować bardzo głęboką maksymalną fazę tego zjawiska, która przekroczyła 80%. Dzięki temu osoby, jakie były uprzywilejowane pogodowo mogły obserwować na niebie sierp naszej Dziennej Gwiazdy zakrywanej przez Księżyc w naprawdę znacznym stopniu. Ostatecznie wydarzenie to zdobyło drugie miejsce uzyskując 17% wszystkich głosów.

Złoty medal, pierwsze miejsce i tytuł "Wydarzenia Roku 2011 wg Czytelników Hawkeye Astro-Blog" przypadło - co chyba nie wielu może dziwić - pożegnalnej misji historycznego już dziś Programu Lotów Promów Kosmicznych. Od samego początku głosowania wydarzenie to było liderem i do zakończenia wyborów nigdy być liderem nie przestawało. Nie da się ukryć, że ma ono bardzo istotny wpływ na aktualną załogową astronautykę i stanowiło przełomowy moment w jej historii. Od 30 lat wahadłowce wznosiły się ponad atmosferę ziemską, realizując łącznie 135 lotów. Od 21 lipca 2011 roku, gdy prom kosmiczny Atlantis ostatecznie zatrzymał się po ostatnim lądowaniu jest już inaczej. Czekamy na rozwój, na kolejny krok jaki wykona człowiek w podboju kosmosu. A ów podbój kosmosu w dużej mierze miał także znaczenie dzięki wycofanym już z eksploatacji wahadłowców. Jeśli zwycięstwo tego wydarzenia w głosowaniu nie było pewne, to z pewnością jego tryumf był przynajmniej bardzo prawdopodobny. Zakończenie Programu Lotów Promów Kosmicznych wygrało te wybory z miażdżącą wręcz przewagą. Czytelnicy Hawkeye Astro-Blog przyznali temu wydarzeniu łącznie aż 52% głosów.

Tytuł "Wydarzenia Roku 2011 wg Czytelników Hawkeye Astro-Blog"

Zakończenie Programu Lotów Promów Kosmicznych

Wice-zwycięzca, drugie miejsce w głosowaniu czytelników

Częściowe zaćmienie Słońca 04.01.2011 A.D.

Trzecie miejsce

Całkowite zaćmienie Księżyca 15.06.2011 A.D. i 10.12.2011 A.D.

Dalej kolejno:

Podwyższone maksimum roju Drakonidów (07/08.10.2011 A.D.)

Rosnąca aktywność słoneczna i częstsze zorze polarne

Start misji MSL Curiosity w kierunku Marsa

* * * * *

Rok 2012 nie będzie z pewnością rokiem, po którego zakończeniu wybór najważniejszego wydarzenia będzie błahostką dla głosujących. Czekają nas spektakularne wydarzenia astronomiczne i niezwykle emocjonujące wydarzenia astronautyczne. Na razie jednak do zakończenia 2012 roku pozostaje nam mnóstwo czasu, a nad przyznaniem tytułu wydarzenia tego roku głowić się będziemy wspólnie za nieco mniej niż 12 miesięcy. Tymczasem pięknie dziękuję wszystkim czytelnikom Hawkeye Astro-Blog, którzy zechcieli wziąć udział w tym projekcie. Bez Państwa głosów całej tej zabawy by nie było, a dzięki oddanym głosom wspólnie wiemy, co dla innych stanowiło najważniejsze momenty minionego, 2011 roku. Wierzę, że dla wielu czytelników pierwsze wybory na wydarzenie minionego roku stanowiły nie mniej ciekawą akcję na tym blogu niż dla mnie. Powtórka już za mniej niż rok!

Obserwacje Marsa 2012

2012-01-13T13:11:00.000+01:00

Z racji tego, iż za niespełna dwa miesiące czeka nas opozycja Marsa, postanowiłem zebrać najważniejsze informacje w jednym uniwersalnym dla całego sezonu wpisie. A ów sezon obserwacyjny można praktycznie już uznać za otwarty - rozpoczyna się czas najlepszej widoczności Czerwonej Planety od stycznia 2010 roku i jednocześnie ostatni do połowy 2014 roku!

Opozycja naszego planetarnego sąsiada przypada średnio przynajmniej co 780 dni, a więc co dwa lata ze sporą nawiązką. Jest to więc dość długi synodyczny okres obiegu wokół Słońca. Dobre warunki obserwacyjne nie pojawiają się tutaj tak często, jak choćby w przypadku Jowisza czy Saturna, których opozycje przypadają każdego roku, co około 13 miesięcy. Oznacza to więc, że sprzyjające warunki widoczności Marsa tym bardziej powinniśmy wykorzystać, ponieważ po zakończeniu dobrego okresu aktualnego sezonu, na kolejny przyjdzie nam znowu długo czekać.

Obecnie Czerwoną Planetę możemy obserwować w drugiej połowie nocy, kiedy jej wysokość nad horyzontem jest najwyższa. Obiekt już w aktualnym czasie wschodzi około godz. 22:00, a jego charakterystycznego blasku nie sposób pomylić z innym obiektem astronomicznym. Już teraz w pogodne styczniowe noce Mars na niebie pięknie nam świeci, a będzie jeszcze lepiej!

Jak obserwować Marsa? Czy naprawdę konieczny jest teleskop, by móc prowadzić niezwykle ciekawe obserwacje Czerwonej Planety? Czym i co możemy próbować dostrzec?

Typowe lornetki

Co przez określenie "typowe" mamy rozumieć? Niech dla celów tego wpisu będą to instrumenty o powiększeniach rzędu 7-15 razy i średnicy obiektywów 50-70 mm. W tego pokroju przyrządach obserwując Marsa dostrzeżemy bez najmniejszych trudności charakterystyczną pomarańczową barwę jego powierzchni. Nie powinniśmy mieć wątpliwości, że jest to ta właśnie planeta. Blask najczęściej jest stały, a sam obiekt w lornetkach wydaje się być zdecydowanie wyraźniejszy i większy od innych gwiazd. I choć tarczy planety i szczegółów na jej powierzchni tej wielkości instrumenty nam nie ukażą, to jednak zachęcam do przyjrzenia się Marsowi nawet z wykorzystaniem takiego typu sprzętu.

Teleskopy

Nie będę rozdrabniać się na małe, średnie, duże. To pojęcia względne, które każdy z obserwatorów inaczej odczytuje. Ani też na soczewkowe, zwierciadlane, czy konstrukcje mieszane. W chwilach wysokiej stabilności atmosfery i sprzyjających warunków atmosferycznych możemy pokusić się o obserwacje tarczki planety. Nie rzadko powinniśmy dostrzec zarysy marsjańskich kontynentów czy biegunowe czapy polarne. Wiele zależy od typu sprzętu i powiększeń jakie stosujemy - Mars wymaga często przynajmniej średnich rzędu 150-200x. Zamieszczona poniżej symulacja niech będzie swego rodzaju podglądem możliwości amatorskich obserwacji Marsa dla zwłaszcza tych osób, które zaczynają swoją przygodę z astronomią i nie wiedzą czego można się spodziewać. Oczywiście w zależności od wszelkich czynników (zachmurzenie, seeing - falowanie atmosfery ziemskiej, okres nocy w jakim obserwujemy planetę, a nawet odpowiednie wychłodzenie sprzętu optycznego) możemy dostrzec znacznie mniej lub znacznie więcej detali od pokazanych na symulacji - nie należy się więc kierować, że wyznacza ona minimalne lub maksymalne możliwości amatorskich badań tego obiektu.

Opozycja 2012

W aktualnym sezonie obserwacyjnym Mars znajdzie się w opozycji dokładnie 3 marca 2012 roku. W tym okresie (plus minus kilka dni) obiekt będzie osiągał największe rozmiary kątowe - dla tegorocznej opozycji wyniosą one maksymalnie 13,9 sekund kątowych. Nie będzie więc to efektowniejsza z opozycji, co nie znaczy jednak, że powinniśmy skreślić Marsa z listy obiektów jakie warto obserwować. Kolejne opozycje przypadające w latach 2014, 2016 i 2018 będą zachodziły w coraz mniej sprzyjających warunkach, dalekich od tych, jakie byśmy oczekiwali. Podczas okresu najbliższego opozycji, planeta świecić będzie blaskiem -1,3 mag.

Wędrówka Marsa po niebie do sierpnia 2012 roku. Kliknij na ten podpis by otworzyć pełny rozmiar.

Do opozycji w roku 2012 dojdzie wówczas, gdy planeta przebywać będzie w rejonie gwiazdozbioru Lwa. Okres bliski opozycji to także znakomita okazja dla wytrwałych amatorów astronomii, by przeprowadzić obserwację "marsjańskiej pętli", którą obiekt zakreśla na niebie w okolicach opozycji. Pomimo, iż tę pętlę Mars zakreśla już od pewnego okresu, zachęcam do szkicowania i zaznaczania położenia planety w regularnych odstępach czasu, aby samemu przeprowadzić obserwację jak to nasz planetarny sąsiad zakreśla pętlę na tle gwiazd. Do tego celu wystarczy nam czysta kartka, ołówek i nieuzbrojone oko. Zacząć należy od możliwie przejrzystego naniesienia gwiazd wyznaczających gwiazdozbiór, w obrębie którego dojdzie do zakreślenia pętli (w tym wypadku będzie to Lew), podczas późniejszej obserwacji nanosimy położenie planety zaznaczając przy tym daty, podczas których obserwację przeprowadziliśmy. Bardzo pouczająca obserwacja - zachęcam do jej wykonania. Kolejny dowód na to, iż nie musimy dysponować drogim sprzętem, by móc wykonywać wartościowe obserwacje astronomiczne.

Kiedy obserwować?

Teoretycznie sezon obserwacyjny potrwa do sierpnia 2012 roku. Praktycznie należy jednak pamiętać, że będą to ostatnie chwile widoczności planety, więc warunki będą już niekorzystne. Po przejściu przez punkt opozycji, rozmiary kątowe Marsa i jego jasność będą systematycznie maleć. Najlepszy czas na obserwacje tej planety rozpocznie się w połowie lutego i potrwa do ostatnich dni marca. Wówczas Czerowna Planetę będziemy mogli obserwować przez całą noc. Wcześniej w jej drugiej połowie (po północy), później - w pierwszej połowie nocy. Poniżej zestawienie warunków obserwacyjnych Marsa od początku stycznia do sierpnia 2012 roku. Warunki uwzględniają gwiazdozbiór, na tle którego przebywać będzie planeta w danym czasie, jasność obiektu i jego rozmiary kątowe, symulację rozmiarów tarczki - szczególnie istotną dla obserwatorów korzystających z teleskopów, dystans planety od Ziemi i Słońca wyrażony w jednostkach astronomicznych, elongację obiektu i jego fazę (oświetloną część tarczy wyrażoną procentowo).

Kliknij na ten podpis by otworzyć pełny rozmiar.

Koniunkcje z Księżycem

Jako, że Księżyc szybko obiega naszą planetę - a dzieje się to zawsze w pobliżu ekliptyki, normalnym jest, że co pewien czas Srebrny Glob spotka się na niebie z inną planetą - a planety również zawsze znajdziemy w pobliżu ekliptyki. W aktualnym sezonie obserwacyjnym nasz Księżyc spotka się z Marsem w poniższych terminach.

Kliknij na ten podpis by otworzyć pełny rozmiar.

Godziny podane są w czasie uniwersalnym UT. Podczas funkcjonowania w Polsce czasu zimowego, do czasu UT należy dodać jedną godzinę, podczas czasu letniego - dwie godziny. Aby była zrozumiana dla każdego ostatnia kolumna powyższej tabeli rozpiszę pokrótce fazy naszego Księżyca, podczas których do wspomnianych koniunkcji dojdzie.

- waxing cresent - rosnący sierp, okres do 6 dni po nowiu,

- waxing gibbous - rosnący garbaty - okres od 1 do 6 dni po I kwadrze,

- full - pełnia,

- waning gibbous - malejący garbaty - okres od 1 do 6 dni po pełni,

Wpis będzie uzupełniany wraz z opracowaniem kolejnych informacji.

Zachęcam do podejmowania własnych prób obserwacyjnych i dzielenia się swoimi wrażeniami lub fotografiami w komentarzach!

opracowanie na podstawie materiałów NakedEye Planets oraz NASA

Widoczność ISS (13-20.01)

2012-01-12T12:31:00.000+01:00

W ciągu najbliższego tygodnia czeka nas poranna widoczność Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Na obserwacje ISS należy wybrać się więc przed wschodem Słońca. Łącznie od 13 do 20 stycznia wystąpi 9 przelotów ISS. Widoczność poranna potrwa dłużej, niniejszy wpis obejmuje zakres tygodniowy.

13 Jan 0.3 07:38:10 10 S 07:40:07 15 SE 07:42:05 10 ESE

15 Jan -0.5 07:19:39 10 SSW 07:22:13 21 SSE 07:24:47 10 E

16 Jan -0.1 06:23:42 10 S 06:25:32 14 SE 06:27:22 10 ESE

17 Jan -1.3 07:01:23 10 SW 07:04:15 29 SSE 07:07:09 10 E

18 Jan -0.8 06:04:59 10 SSW 06:07:28 20 SSE 06:09:58 10 E

19 Jan -0.4 05:09:33 12 SSE 05:10:43 13 SE 05:12:23 10 ESE

19 Jan -1.9 06:43:13 10 SW 06:46:15 37 SSE 06:49:19 10 E

20 Jan -1.5 05:47:32 17 SSW 05:49:21 28 SSE 05:52:12 10 E

20 Jan -2.5 07:21:59 10 WSW 07:25:10 52 S 07:28:22 10 E

źródło: heavens-above.com

Podsumowanie Roku Jana Heweliusza 2011

2012-01-06T21:00:00.001+01:00

Zakończył się Rok Jana Heweliusza. Jak co roku, także i tym razem nadszedł czas na napisanie podsumowania minionych dwunastu miesięcy - oczywiście pod względem powiązanym przede wszystkim z tematyką tego bloga. Cóż ważnego miało miejsce w 2011 roku? Do czego warto powrócić? Z czym głośno się rozstawaliśmy? Wybierzmy się w krótką podróż do przeszłości.

ASTRONOMIA AMATORSKA

Aby nie wprowadzić mętliku, podsumowanie podzielę na kilka gałęzi. Zaczniemy od tej najważniejszej dla Hawkeye Astro-Blog - astronomii amatorskiej, aby z biegiem czasu przejść przez astronautykę, do meteorologii.

Trzy zaćmienia w samej Polsce

Rok 2011 był niezwykle ważnym rokiem pod względem atrakcji nieba, jakie mieszkańcy Polski mieli szansę dostrzec na własne oczy. Nie da się ukryć, że jednym z najważniejszych zjawisk, jakie przeszły do historii było bardzo głębokie częściowe zaćmienie Słońca, które przypadło 4 stycznia, a które zaoferowało nam maksymalną fazę przekraczającą 80%. Niestety nie wszystkim pogoda dopisała, a mi najważniejsze etapy zjawiska umknęły ponad niskimi chmurami. Rok ten obfitował w zjawiska zaćmieniowe. Z terenów Polski mogliśmy liczyć jeszcze na dwa takie wydarzenia, choć te pozostałe dotyczyły Księżyca. Pierwsze zaćmienie Srebrnego Globu nastąpiło 15 czerwca i miało miejsce podczas wschodu naszego satelity. Drugie niemal pół roku później, w dniu 10 grudnia także widoczne było podczas wschodu. Oba zaćmienia Księżyca były zaćmieniami całkowitymi. I szczęśliwie, oba udało się mi zaobserwować.

Rosnąca aktywność słoneczna

Rok 2011 to także rok zauważalnie wyższej niż w poprzednich latach aktywności naszej Dziennej Gwiazdy. Przez większą część roku na tarczy Słońca pojawiały się coraz liczniejsze grupy aktywnych rejonów, jakie obserwowałem między innymi 14 lutego i 26 marca. Dni z podobnymi lub efektowniejszymi plamami było znacznie więcej, zdarzały się przecież także liczne zorze polarne, z których dwie można było dostrzec z terenów naszego kraju. Do maksimum aktualnego cyklu aktywności słonecznej coraz mniej czasu, pozostaje więc wierzyć, że następny rok będzie nie mniej ciekawy dla obserwatorów najjaśniejszej gwiazdy na naszym niebie.

Białe noce i obłoki srebrzyste

Każdego roku w czasie tzw. białych nocy w okolicach przesilenia letniego mamy szansę na podziwianie często spektakularnych srebrzystych obłoków. Rok 2011 zaoferował kilka nocy z wyjątkowo pięknymi "duchami na niebie" zawieszonymi ponad atmosferą ziemską, ale ogólna liczba nocy z widocznymi obłokami NLC była niższa niż w 2010 roku.

Więcej Drakonidów, mniej Leonidów

Rok 2011 był tym, w którym po kilkunastu latach przerwy wystąpiła zdecydowanie wyższa niż zwykle jak to bywa aktywność meteorów z roju Drakonidów. Już w prognozach informowano o możliwości wystąpienia deszczu meteorów, samo zaś maksimum jakie przypadło w pierwszej dekadzie października potwierdziło przypuszczenia astronomów. Osoby najbardziej uprzywilejowane pogodowo i obserwacyjnie, mogły liczyć na nawet 340 zjawisk w ciągu godziny! Ja zakończyłem tę obserwację z wynikiem 13 Drakonidów.

Ten rok był w zamian czasem jednej z najniższych aktywności listopadowego roju meteorów - Leonidów. Prognozy informujące o najwyżej kilkunastu zjawiskach w ciągu godziny okazały się być znowu trafione, o czym wspomniałem w podsumowaniu aktywności tych meteorów. W naszym kraju obserwacje tego roju zazwyczaj uniemożliwia jesienna deszczowa aura. Na przeważającym obszarze tak było i tym razem.

Wspólne dzielenie pasji

Ten rok był również tym, w którym razem z miłośnikami astronomii z okolic zainaugurowaliśmy trzeci sezon naszych wspólnych grupowych spotkań obserwacyjnych. Przynajmniej raz, a niekiedy częściej w każdym miesiącu spotykamy się w mniej lub bardziej licznym gronie miłośniczym i wspólnie dzielimy się pasją z innymi pod nocnym, gwiaździstym niebem.

Po kilku nieudanych próbach, w roku 2011 wreszcie udało mi się wziąć udział w jubileuszowym zlocie miłośników astronomii z całej Polski, podczas którego od 4 do 7 sierpnia w gronie blisko stuosobowym można było spędzić czas rozmawiając o astronomii tyle, ile kto miał ochotę. A wszystko pod niebem ozdobionym przewspaniałą letnią Drogą Mleczną. I to jest najpiękniejsze! O wrażeniach ze zlotu wspomniałem w trójdzielnej relacji z pierwszego, drugiego i trzeciego dnia imprezy. Te 3 dni jakie spędziłem w Niedźwiadach stały się dla mnie tak ważnym wydarzeniem, że będę robił wszystko, by w kolejnych zlotach również wziąć udział.

ASTRONAUTYKA

Nie trzeba długo się zastanawiać, co w tej kwestii było kluczowym punktem. Nie trzeba szukać filmów z ostatnich misji wahadłowców. Wystarczy powrócić do specjalnych relacji na żywo, jakie miałem przyjemność redagować dla czytelników bloga. I już przypominają się nam te historyczne chwile. I już czuć tamte emocje...

Farewell, Discovery...

Nie da się ukryć, że rok 2011 był pewnego względu przełomowym dla światowej kosmicznej branży. Wszystko to za sprawą zakończonego po 30 latach historycznego Programu Lotów Promów Kosmicznych. Zanim jednak pożegnaliśmy się definitywnie z tymi wspaniałymi maszynami, rozstawaliśmy się po kolei z każdą z nich. Początek końca ery wahadłowców rozpoczął Discovery podczas misji STS-133. Pierwszy wahadłowiec floty NASA zakończył swoją owocną służbę 7 marca 2011 roku po 39 zrealizowanych pomyślnie kosmicznych wyprawach.

Dziękujemy, Endeavour!

Emocji związanych z coraz bliższym kresem promów kosmicznych przybywało. W kilka tygodni po zakończeniu ostatniej misji wahadłowca Discovery nadszedł 16 maja. Ostatnią podróż do ISS z najdroższym w historii eksperymentem naukowym dla orbitalnego kompleksu rozpoczął najmłodszy orbiter - Endeavour. Podczas misji STS-134 dokonano niezwykłej sesji zdjęciowej uwieczniającej przucumowany do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej prom Endeavour, która wzbogacona została także o wyjątkowe nagrania wykonane z odcumowanego wcześniej rosyjskiego statku załogowego Sojuz. Ostatni ruch jego kół po jubileuszowym, 25. przyziemieniu pod osłoną nocnego nieba oglądaliśmy wspólnie 1 czerwca. W czynnej służbie pozostawał już tylko jeden wahadłowiec...

"Na ramionach promu kosmicznego..."

Uznałem, że tak ważne wydarzenie jakim była ostatnia w historii misja programu STS, trzeba jak tylko to możliwe nagłaśniać i to już na kilka tygodni przed jego wystąpieniem. Na Hawkeye Astro-Blog ruszyła Astronautyczna Kampania Popularyzacyjna. Po jej zakończeniu nadszedł ten dzień. Ósmy dzień lipca... Prom kosmiczny Atlantis wzbił się w niebo rozpoczynając pożegnalną misję programu. Przez każdy kolejny dzień czytelnicy bloga mogli na żywo śledzić polski komentarz przebiegu historycznej misji STS-135. Wreszcie 21 lipca zgromadziliśmy się tu w najliczniejszym jak dotąd gronie, po to aby stać się uczestnikami historii i świadkami zamykającego się na naszych oczach 30-letniego programu promów kosmicznych. Po 14 godzinach finałowej relacji, kres wahadłowców na Hawkeye Astro-Blog stał się rzeczywistością. Ten rozdział astronautyki został zamknięty i my wszyscy tu zgromadzeni - braliśmy udział w tych wydarzeniach!

Badamy Księżyc, lecimy na Marsa

Zakończony rok 2011 obfitował także w kilka ważnych wydarzeń z dziedziny astronautyki bezzałogowej. 10 września ku Srebrnemu Globowi wystartowała jedna z ciekawszych misji księżycowych - GRAIL. Ważnym dniem dla pasjonatów tej tematyki był z pewnością 26 listopada. W kierunku Czerwonej Planety rozpoczęła się jedna z najważniejszych w historii misja - Curiosity. Wielkie emocje czekają nas w połowie sierpnia 2012 roku, kiedy łazik ten będzie wchodzić w marsjańską atmosferę po to, by kilkanaście minut później osiąść na powierzchni planety. Będzie gorąco!

METEOROLOGIA

...a głównie jej gwałtowne aspekty to również hobby, jakiemu szczególnie poświęcam się od kilku lat w okresie wiosenno-letnim, kiedy o zjawiska burzowe w naszym kraju najłatwiej. Bywają niekiedy także chwile, w których biorę udział w obserwacjach pogody pomimo, że do sezonu burzowego jeszcze daleko. Tak było i w minionym roku.

Zimowe wichury

Na początku lutego Polska znalazła się w strefie niezwykle zróżnicowanego ciśnienia, skutkiem czego stały się bardzo silne porywy wiatru. Najbardziej sytuacja ta dawała się we znaki w północnych regionach, a więc między innymi nade mną. 5 lutego porywy osiągały blisko 90 km/h, ale jak się szybko okazało, była to tylko zapowiedź następnych gwałtownych dni, w których to wiatr osiągał nad Pomorzem nawet 114 km/h.

Sezon burzowy 2011

Tegoroczna aktywność burz była dla mnie zaskakująca. Kiedy sezon oficjalnie dobiegł końca, a stało się to 1 października każdy obserwator gwałtownych zjawisk pogodowych dokonywał podsumowań - ja również. Tymczasem w kolejnych tygodniach okazało się, że burze mogą wystąpić także późną jesienią, ale były to na szczęście niewiele znaczące zjawiska. Te, którym warto poświęcić więcej uwagi wystąpiły między 1 kwietnia, a 30 września.

Jak widać, rok 2011 był rokiem bardzo ważnym, obfitującym w wydarzenia uwielbiane przez miłośników astronomii jak i pasjonatów lotów kosmicznych. Co przyniesie nowy, 2012 rok? Za 12 miesięcy wszystko będzie już jasne!

*****

Osobom, które jeszcze nie wzięły udziału w głosowaniu przypominam o Wyborach Czytelników na najważniejsze wydarzenie 2011 roku - więcej o tym wyjątkowym głosowaniu w tym artykule. Część z tutejszych bywalców wybrała już własne najważniejsze wydarzenie ubiegłego roku - gorąco zachęcam do tego pozostałych!

Wybieramy wydarzenie 2011 roku!

2012-01-02T14:24:00.002+01:00

W nawiązaniu do nadchodzącego podsumowania, zapraszam wszystkich czytelników do udziału w specjalnej ankiecie na wybór tego, co Waszym zdaniem stanowiło dla Was to najważniejsze wydarzenie minionego roku.

Zanim zakończy się głosowanie, na Hawkeye Astro-Blog zostanie opublikowane specjalne podsumowanie 2011 roku, oczywiście pod względem tematyki objętej witryną.

Głosować można do niedzieli, 15 stycznia do godz. 20:00 zarówno przez platformę Facebook jak i bezpośredniego na blogu. Specjalne podsumowanie 2011 roku na Hawkeye Astro-Blog w najbliższy piątek. Artykuł będący komentarzem do wyników głosowania czytelników ukaże się w kilka dni po zamknięciu ankiet, a więc już w drugiej połowie stycznia. Gorąco zachęcam do oddania swojego głosu - sprawdźmy wspólnie co było dla nas najważniejsze w minionym roku!

Wydarzenia, na które czytelnicy mogą przez połowę miesiąca oddawać głosy to:

- głębokie częściowe zaćmienie Słońca (4 stycznia),
- jedno z całkowitych zaćmień Księżyca (15 czerwca lub 10 grudnia),
- wyjątkowo wysoka aktywność Drakonidów - podczas deszczu ZHR osiągnęło wartość 340 zjawisk (I dekada października),
- rosnąca aktywność słoneczna i coraz częstsze zorze polarne, niekiedy również nad Polską (cały rok),
- zamknięcie 30-letniego Programu Lotów Promów Kosmicznych (21 lipca, misja STS-135 Atlantis),
- start marsjańskiej misji MSL Curiosity (21 listopada)

Większość prac zrealizowana

2012-01-02T13:20:00.001+01:00

Po kilkudziesięciu godzinach pracy związanej z noworocznym "przemeblowaniem" witryny Hawkeye Astro-Blog można rzec, że większość zadań została już wykonana. W tym momencie szacunkowo około 70% planowanych zmian zostało wdrożonych, reszta będzie udostępniania sukcesywnie w kolejnych dniach. Miało być łatwo, a się przedłużyło. Z powodu nieoczekiwanego braku dostępu do sieci internetowej planowane na ostatnie godziny 2011 roku prace techniczne opóźniły się o około dobę, dodatkowo miałem do czynienia ze swego rodzaju "buntem maszyn", które absolutnie nie zamierzały współpracować.

W tym momencie wygląda (przynajmniej na razie), że wszystkie elementy strony działają jak należy. Od wczorajszego popołudnia otrzymałem kilkanaście wiadomości z pytaniami o dostęp do strony, albo o "klucz" pozwalający ją w dalszym ciągu odczytywać, albo o adres nowej witryny jeśli taka miała się pojawić albo też pytania, jakie kroki podjąć, by mieć uprawnienia do odczytu bloga.

Od około godz. 22:30 wczorajszego dnia dostęp powinien być już taki jak zwykle. Osoby, które pytały co się stało z Hakweye Astro-Blog, zapewne niebawem same odkryją, że stronę można odczytywać wg normalnego trybu. Choć po przedłużonych pracach i komplikacjach przy renowacji, pomału padam na stół, to jeszcze zdążę podziękować za miłe wiadomości od czytelników, którzy albo wspierali mnie dobrym słowem albo wyczekiwali na ponowne udostępnienie bloga do odczytu. Cieszę się, że stał się on miejscem takiego zainteresowania, ale muszę szczerze przyznać - nie przypuszczałem, że kilka godzin bez możliwości korzystania z witryny zaowocuje taką ilością wiadomości jakie otrzymałem od czytelników. To naprawdę mnie cieszy, że Hawkeye Astro-Blog stał się takim astronomicznym miejscem w sieci internetowej, do którego inni chętnie powracają.

Finalizowanie prac powinno teoretycznie nastąpić jeszcze w tym tygodniu, jeśli jednak do niego dojdzie, to storna zapewne nie będzie wyłączana z internetowego obiegu, jak miało to miejsce wczorajszego popołudnia. Część prac jeszcze czeka na realizację, ale z upływem czasu noworoczne odnowienie bloga powinno zostać całkowicie zamknięte. Oby większa ilość błękitu na Hawkeye Astro-Blog sprawiła, że także więcej błękitu, a mniej szarości będziemy mieć na naszym niebie w rozpoczynającym się nowym roku!

NIEBO NAD NAMI (1): Stale piękniejąca Wenus

2012-01-01T14:35:00.000+01:00

Rozpoczynamy Nowy - 2012 Rok. Choć nie ma on już wydźwięku astronomicznego jak zakończony kilkanaście godzin temu Rok Jana Heweliusza, to nie można rzec, że będzie to rok mniej astronomiczny. Wręcz przeciwnie - w ciągu najbliższych 12 miesięcy nad naszymi głowami będą działy się dosłownie nieziemskie spektakle! Nie wszystkie jednak nastąpią już w styczniu, dlatego na razie skupmy się na atrakcjach rozpoczynającego się właśnie miesiąca.

Styczeń to miesiąc nocy wciąż bliskich tym najdłuższym, jakie mieliśmy w ostatniej dekadzie grudnia. Czasu na obserwacje nieba gwiaździstego mamy pod dostatkiem choć dni od pewnego czasu już się wydłużają. I tak, w Nowy Rok Słońce wschodzi (dane dla Pomorza) dopiero o godz. 08:04, by zajść już o godz. 15:31. 31 stycznia pora wschodu przesuwa się do godz. 07:36, a zachodu do 16:22. Wysokość Słońca nad horyzontem podczas górowania wzrasta z 13 do 18 stopni kątowych.

Bezksiężycowe noce czekają na nas w drugiej połowie miesiąca. W Nowy Rok nasz satelita znajdzie się dokładnie w I kwadrze. Pierwsza tegoroczna pełnia nastąpi 9 stycznia, a III kwadra 16 stycznia. W nowiu Księżyc znajdzie się w dniu 23 stycznia i ponownie już w I kwadrze 31 stycznia.

Widoczność planet w styczniu

MERKURY - planetę możemy próbować dostrzec bardzo nisko nad południowo-wschodnim horyzontem tylko w kilku pierwszych porankach tego roku. Już 5 stycznia Merkury wschodzi na tyle krótko przed Słońcem, że odpowiednią wysokość osiągnie on dopiero po wschodzie Dziennej Gwiazdy.
WENUS - pierwszy miesiąc tego roku będzie bardzo dobrym czasem na obserwacje Gwiazdy Wieczornej. Trwająca od ostatnich dni listopada 2011 roku wieczorna widoczność stale się poprawia. Pierwszego tegorocznego wieczoru w momencie zachodu Słońca Wenus świecić będzie z jasnością -3,9 mag na wysokości 19 stopni kątowych i zajdzie dopiero ok. godz.19:00. 31 stycznia w momencie zachodu Słońca wysokość planety wzrasta do 27 stopni kątowych, a pora jej zachodu przesuwa się do kilku minut po godz. 20:00.
MARS - warunki widoczności wciąż się poprawią. Planeta zauważalnie zmierza do marcowej opozycji, jaka występuje co ponad dwa lata, ale warunki obserwacyjne jeszcze zdążą się poprawić do jej wystąpienia w tym roku. Na początku miesiąca Mars wschodzi kilkanaście minut przed godz. 22:00 i góruje ok. godz. 04:30 na wysokości ponad 40 stopni kątowych. Planeta przebywa na granicy gwiazdozbiorów Lwa i Panny, pod koniec stycznia wkroczy w rejon tego drugiego. 31 stycznia planeta wschodzi krótko po godz. 20:00 i góruje ok. 02:30. Rozmiar tarczki planety wynosi w styczniu 12 sekund kątowych.
JOWISZ - w porównaniu do poprzedniego miesiąca, warunki widoczności nie wiele się zmieniają. Jowisza możemy obserwować przez cały miesiąc przez pierwszą część nocy. Planeta góruje około godz. 19:00 osiągając wysokość 47 stopni kątowych. Od 1 do 31 stycznia rozmiar kątowy tarczy planety maleje z 43 do 39 sekund kątowych, a jasność z -2,4 do -2,2 mag. Obiekt jak zwykle możemy odnaleźć w rejonie gwiazdozbioru Barana.
SATURN - podobnie jak w przypadku Marsa, także i tu wciąż poprawia się widoczność szóstej z planet naszego Układu Słonecznego. W pierwszą noc tego roku Saturn wschodzi około godz. 01:30 i góruje 5 godzin później na wysokości 27 stopni kątowych. Obiekt odnajdziemy w gwiazdozbiorze Panny, nieopodal jej najjaśniejszej gwiazdy, Spiki. Od 1 do 31 stycznia rozmiar tarczy planety rośnie od 16 do 17 sekund kątowych (z 39 do 41 sekund z uwzględnieniem pierścieni ją otaczających).
URAN - planetę możemy obserwować w pierwszej połowie nocy. Uran przebywający w gwiazdozbiorze Ryb góruje już ok. godz. 17:00 na wysokości 34 stopni, jego jasność wynosi 5,8 mag, znajduje się więc na granicy dostrzegalności gołym okiem w dobrym miejscu obserwacyjnym.
NEPTUN - planetę teoretycznie możemy odnaleźć tylko w pierwszej dekadzie miesiąca, dość nisko nad południowo-zachodnim horyzontem, w gwiazdozbiorze Wodnika. Już po 10 stycznia warunki bardzo szybko będą się pogarszać i planeta zacznie niknąć na tle jasnej zorzy wieczornej po zachodzie Słońca. W styczniu jasność Neptuna wynosi niemal 8 mag, do jego dostrzeżenia lornetka stanowi więc sprzętowe minimum.

Ważniejsze zjawiska astronomiczne przypadające w styczniu,
widoczne z terenów Polski

- 02.01 - koniunkcja Księżyca z Jowiszem - zjawisko możliwe do obserwacji przez całą noc z 2 na 3 stycznia. Najlepsza widoczność około godz. 21:00 - wówczas dystans dzielący oba obiekty będzie najmniejszy i wyniesie około 4 stopnie kątowe.
- 04.01 - maksimum roju Kwadrantydów- pierwszy i już niezwykle aktywny rój meteorów w kalendarzowym roku. Tegoroczne prognozy informują o wskaźniku ZHR do 120 zjawisk. Ze względu na niedaleki od pierwszej w tym roku pełni Księżyc, warunki obserwacyjne będą niekorzystne. Do obserwacji roju najlepiej wybrać się w miejsce niezabudowane i niezaświetlone. Radiant roju odnajdziemy w pobliżu gwiazdozbioru Smoka, a pomiędzy Herkulesem i Wolarzem.
- 08.01 - pierwsza tegoroczna pełnia Księżyca.
- 16.01 - zbliżenie Księżyca do Spiki - nasz satelita będący w III kwadrze znajdzie się niemal w jednej linii ze Spicą i świecącym 6 stopni dalej Saturnem. Dystans pomiędzy Spicą, a Księżycem wyniesie około 2 stopni. Zjawisko widoczne na niebie porannym.
- 26.01 - Księżyc w pobliżu Wenus - zjawisko widoczne dobrze po godz. 17:00 na niebie zachodnim. Księżyc będący trzy doby po nowiu zbliży się do Gwiazdy Wieczornej na odległość 5 stopni kątowych. Do godz. 19:15 panować będzie dobra widoczność zjawiska, później oba obiekty będą już zbyt blisko horyzontu. O godz. 17:00 Księżyc świecić będzie na wysokości 26, a Wenus 22 stopni kątowych, mogą więc zaistnieć dobre warunki obserwacyjne światła popielatego.
- 30.01 - koniunkcja Księżyca z Jowiszem - po niecałej miesięcznej przerwie Srebrny Glob ponownie zbliży się do największej z planet na odległość 4 stopni kątowych. Najlepsza widoczność zjawiska od godz. 17:00.

Widoczność ISS (01-07.01)

2012-01-01T09:00:00.000+01:00

W pierwszym tygodniu stycznia czeka nas 7 widocznych przelotów Międzynarodowej Stacji Kosmicznej o porze wieczornej. 7 stycznia będzie dniem zakończenia trwającej aktualnie wieczornej widoczności ISS.

1 Jan -2.4 15:44:39 10 W 15:47:51 50 S 15:51:01 10 ESE

1 Jan -1.1 17:20:56 10 W 17:23:39 24 SSW 17:26:19 10 SSE

2 Jan -1.6 16:24:14 10 W 16:27:13 33 SSW 16:30:11 10 SE

2 Jan 0.0 18:01:46 10 SW 18:02:42 11 SW 18:03:37 10 SSW

3 Jan -0.4 17:04:09 10 WSW 17:06:23 17 SSW 17:08:35 10 S

4 Jan -0.8 16:07:12 10 W 16:09:58 25 SSW 16:12:41 10 SSE

5 Jan 0.4 16:47:45 10 WSW 16:48:56 12 SW 16:50:05 10 SSW

Źródło: heavens-above.com

28. AKA - z najpiękniejszym niebem nad nami

2011-12-29T14:00:00.000+01:00

Po dość długim wyczekiwaniu na sprzyjającą aurę, w pierwszy wieczór po Świętach Bożego Narodzenia udało się przeprowadzić kolejne spotkanie obserwacyjne. I wreszcie - pod zimowym niebem. Choć świąteczny klimat wciąż było czuć, zwłaszcza patrząc na niebo, to jednak brakowało nam trochę śniegu. Teren zielony, a i temperatura wysoka jak na końcówkę grudnia. To jednak nie gwarantuje, że w takim klimacie ktoś się na przykład... nie przeziębi. Tym razem w obserwacji poza uczestnikami wzięły udział refraktor 90/910 z montażem EQ3-2 i lornetka "lidletka". Garść zdjęć ze spotkania w końcowej części wpisu.

Zbiórkę wyznaczyliśmy na godz. 20:00. Jedynym mankamentem spotkania był fakt prowadzenia obserwacji z terenów miasta. Pomimo nieobecności Księżyca zasięg gwiazdowy osiągał w zenicie najwyżej około 4,5 mag. Przez pierwsze kilkadziesiąt minut, szczerze przepraszam za określenie - po oczach waliły nam jeszcze reflektory z pobliskiego "orlika", dopiero po 21:00 boisko zostało zamknięte.

Dopóki "orlik" działał jak cztery księżyce w pełni na raz, podjęliśmy się obserwacji najjaśniejszego wówczas na niebie obiektu, a był nim Jowisz. Choć opozycja tej planety już dawno za nami, udało nam się uzyskać wyjątkowo ostre obrazy tarczy gazowego olbrzyma, a jego rozmiar bliski 44 sekund kątowych ułatwiał nam to zadanie. Tej obserwacji towarzyszyło wyjątkowo wiele "ochów i achów", liczba zaobserwowanych pasów i struktur w atmosferze planety była bowiem wyjątkowo pokaźna. Na początku obserwacji planety około godz. 20:40 stwierdziliśmy, że jeden z księżyców galileuszowych z biegiem czasu znajduje się coraz bliżej tarczy Jowisza. Niespodziewanie więc, pomimo że nie mieliśmy tego w planie - staliśmy się świadkami początku tranzytu Ganimedesa na tle tarczy planety, który rozpoczął się kilka minut po godz. 22:00.

Godz. 21:00. Potworne reflektory "orlika" gasną. Ależ ulga dla oczu! W mgnieniu oka widoczność nocnego nieba poprawia się dosłownie o 100%. Niektórzy z nas (OK. - ja też), pomimo że temperatura nie przekraczała 5 stopni, wiał dość silny północny wiatr, a na trawie zaczął się gromadzić szron, położyli(śmy) się na plecach, by gołym okiem cieszyć się najefektowniejszymi rejonami nieboskłonu w całym roku. Dziś skutki tej obserwacji objawiają się mi w postaci niemiłosiernego kataru i bólu zatok, no ale czegóż się nie robi, kiedy po tylu tygodniach całkowitego zachmurzenia, nagle pojawiają się te najjaśniejsze w roku iskierki na firmamencie. W tym momencie kończę dopiero trzecią dzisiejszego dnia paczkę chusteczek, więc ogólnie nie jest jeszcze tak źle...

Jest zima. Czas więc na klasyk w grupie obiektów nieba widocznego o tej porze roku. Oddalamy się nieco dalej od Jowisza i zmierzamy w stronę Plejad. Obserwowana wielokrotnie przez nas gromada otwarta M45 była i pozostaje niezwykle wdzięcznym obiektem do obserwacji, zwłaszcza dla lornetek. Po niej pora na ten sam typ obiektu, gromadę Hiad, lub Mellote 25 jak kto woli. Tutaj im większe pole widzenia w instrumencie tym lepszy obraz, wszak jest to obiekt bardzo rozległy. Kilkanaście minut napawania się widokami górującego Byka i oddalamy się kawałek dalej, do tego najbardziej oczekiwanego przez nas przez cały rok rejonu nieba. Witamy Oriona! Już lornetka pokazuje bogactwo tego gwiazdozbioru. Pierwszy raz z tych rejonów miasta widzieliśmy M42 gołym okiem. Już było dobrze, ale skoro mgławica Oriona widoczna była gołym okiem, to koniecznie musieliśmy przyjrzeć się jej przez teleskop. No i przyjrzeliśmy się... Gromada Trapez pięknie rozdzielona na wszystkie składniki, najjaśniejsze struktury w M42 widoczne nawet bez korzystania z metody zerkania. I znów zajrzeliśmy 1400 lat świetlnych wgłąb Wszechświata. Lekka, szara mgiełka, a tyle radości z jej obserwacji!

Kolejną częścią spotkania był przegląd zimowego nieba gołym okiem. Wielki sześciobok zimowy, a w nim Trójkąt Zimowy, utworzony z najjaśniejszej gwiazdy nocnego nieba Syriusza, Procjona i Betelgezy, Perseusz i Woźnica z jasną Kapellą w samym zenicie, Bliźnięta na wschodzie, Andromeda z Kasjopeą na zachodzie... trochę tego było!

Było to nasze ostatnie spotkanie w astronomicznym Roku Jana Heweliusza. Wszystkim tym, którzy wzięli w nim udział, a także uczestnikom poprzednich spotkań pięknie dziękuję za wspólne spędzanie czasu pod niebem gwiaździstym no i cóż - czekamy na kolejne grupowe zmagania z gwiazdami - ale to już w nowym roku. Do zobaczenia!

Okolice Barana. Jasny obiekt u dołu kadru to Jowisz.

Gwiazdozbiór Byka. Najjaśniejsza gwiazda w środkowej części kadru to Aldebaran. Tuż obok rozległa gromada otwarta Hiady, w prawo i powyżej M45.

Jowisz. Pojedyncza klatka z krótkiego nagrania kompaktem metodą projekcji okularowej.

Orion i Byk - główny punkt naszego ostatniego w 2011 roku spotkania obserwacyjnego. Mozaika z dwóch klatek.

Orion i Byk - główny punkt naszego ostatniego w 2011 roku spotkania obserwacyjnego. Mozaika z dwóch klatek. Kadr wzbogacony opisem.

Nadchodzi Nowy Rok – nadchodzą nowości!

2011-12-28T12:47:00.000+01:00

Trwa ostatni tydzień astronomicznego Roku Jana Heweliusza. Niebawem powitamy Nowy Rok, a wraz z nowym rokiem – nowe projekty na łamach Hawkeye Astro-Blog! Od kilku miesięcy strona nie była szczególnie wzbogacona o kolejne nowości. Najważniejszym tego powodem była praca nad przygotowywaniem dla Czytelników kilku nowych projektów, które będą wdrażane już od początku nowego roku. Ten brak nowości od kilku miesięcy nie oznacza zatem, że za kulisami witryny nie działo się nic ważnego.

Wraz z nowym rokiem w celu zwiększenia dostępu do astronomicznych informacji, swoje działanie rozpoczną zupełnie nowe serie cyklicznych artykułów, kierowane zarówno do osób chcących wiedzieć co będzie się działo na nocnym niebie w najbliższych dniach a niekiedy także tych, którzy interesują się również nowinami z zakresu astronomicznych badań Wszechświata poza polem amatorskim.

Od początku Nowego Roku dla aktualnych subskrybentów oraz tych, którzy dopiero zechcą dołączyć, na jakości zostanie podniesiona usługa Newslettera, która odtąd dodatkowo zabezpieczać będzie subskrybentów przed niechcianym przegapieniem któregoś z artykułów. Oczywiście tak jak wszystkie inne usługi w ramach Hawkeye Astro-Blog, tak i ta była i pozostaje darmowa.

Będąc w mailowej, choć nie tylko, korespondencji z czytelnikami Hawkeye Astro-Blog dowiedziałem się, że istnieje grono odbiorców, którym poniekąd brakuje tu wpisów z początkowych tygodni działalności witryny, określanych jako 'typowych dla większości blogów', w których autorzy pisują felietony i własne przemyślenia na konkretne wybrane przez siebie zagadnienia. Można dość łatwo zauważyć, że od tego typu wpisów częściej pojawiają się tutaj choćby artykuły informacyjne. To poniekąd odróżnia Hawkeye Astro-Blog od innych blogów, zresztą generalnie tak miało być. Skoro jednak jest pewne grono wiernych bywalców tej strony, którym się dobrze czytało w początkowych etapach działalności bloga wpisy w stylu felietonów, to nie widzę przeszkód, by co jakiś czas napisać coś 'typowego' dla stron o charakterze blogowym, z punktu widzenia autora. Pewnie nie będzie to zbyt częste, ale częstsze niż w kończącym się pomału roku.

Jednocześnie z rozpoczęciem publikacji nowych cyklicznych artykułów i stopniowego wdrażania innych nowości, zmieni się po części wygląd witryny. Nie powinna to być to jakaś diametralna zmiana (chociaż, kto wie...;), jednak na tyle czasochłonna i wymagająca pewnych testów poprawności funkcjonowania, że wymagać będzie przerwania dostępu do strony dla wszystkich czytelników. Nastąpi to w ostatnich godzinach Roku Jana Heweliusza i najprawdopodobniej krótko po rozpoczęciu się Nowego Roku, witryna powróci w internetową sieć. Jako autor bloga dołożę wszelkich starań, by przerwa w dostępie do strony była możliwie krótka. Przypuszczam jednak, że w tym okresie większość z Państwa będzie wolała popatrzeć na noworoczne fajerwerki zamiast czekać, aż jeden gość wreszcie ponownie udostępni Hawkeye Astro-Blog do odczytu dla innych :-) dlatego kilkugodzinne przerwanie dostępu do witryny nie powinno być w tym czasie dużym problemem, stąd ta a nie inna pora małej renowacji.

Sojuz TMA-03M przycumował do ISS, fiasko obserwacyjne

2011-12-23T17:46:00.000+01:00

Nieco ponad godzinę temu rosyjski statek kosmiczny Sojuz TMA-03M z trzyosobową załogą bezpiecznie przycumował do pokładu Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Połączenie obu obiektów nastąpiło o godz. 16:19 czasu polskiego, w przeddzień Wigilii Bożego Narodzenia. Od dziś na ISS po kilku miesiącach przerwy ponownie znajduje się komplet stałej załogi stanowiący sześciu astronautów. Po udanym środowym starcie Sojuza jak do tej pory misja statku przebiega bez zakłóceń. Załoga Sojuza TMA-03M spędzi na stacji kosmicznej niemal 5 miesięcy. Oddokowanie od ISS i lądowanie w Kazachstanie planowane jest w chwili obecnej na 16 maja 2012 roku.

Dzisiejsze dokowanie Sojuza było wyjątkowe nie tylko ze względu na okołoświąteczną porę cumowania, ale również dlatego, że obserwatorzy z terenów Polski mieli (teoretyczną) możliwość obserwacji na żywo końcowych momentów tej procedury na wieczornym niebie. Przelot ISS ze znajdującym się nie całe 100 metrów od stacji Sojuzem rozpoczął się nad naszym krajem o godz. 16:11. Do 16:18 była okazja, by przyjrzeć się gołym okiem lub z użyciem lornetek dokującemu TMA-03M. Podobnej sytuacji długo nie mieliśmy i zapewne znowuż przyjdzie nam na powtórkę trochę poczekać. Na Pomorzu Gdańskim przy całkowitym zachmurzeniu i opadzie lekkiej mżawki obserwacja nie miała prawa się udać, choć pomimo tragicznych warunków swoje odczekałem kierując wzrok na odpowiednią część nieba. Bezskutecznie. Obserwacja wyjątkowego przelotu nad Polską zakończona bez powodzenia. Dziś pechowo nad praktycznie całym krajem utrzymuje się całkowite zachmurzenie. Od jutra sytuacja ma się poprawiać, a że wieczorna widoczność ISS na polskim niebie wciąż trwa, będą kolejne okazje do podziwiania sunącej po niebie stacji, tyle że już z zadokowanym Sojuzem. Szkoda, ale może w zamian pogoda dopisze przy jeszcze ważniejszych wydarzeniach na niebie?

Dokowanie Sojuza TMA-03M do ISS. (NASA/ReelNASA)

Polowanie na ISS i dokującego Sojuza TMA-03M

2011-12-21T16:30:00.000+01:00

Czytelnicy będący dziś na tym blogu wiedzą już, że załoga statku Sojuz TMA-03M planowo wystartowała w przestrzeń kosmiczną. W chwili tworzenia tego wpisu, połączenie z ISS powinno nastąpić dokładnie za 48 godzin. Podaję na szybko kilka informacji, które mogą okazać się przydatne obserwatorom nieba i to już w ciągu następnych kilkudziesięciu minut.

Obecnie trwają wieczorne przeloty Międzynarodowej Stacji Kosmicznej widoczne z terenów Polski. Poniżej tabelka ilustrująca koordynaty dla Trójmiasta (w innych krajowych miastach czasy przelotów różnią się raptem o kilka sekund) na najbliższe 9 dni. Wieczorna widoczność przelotów ISS trwa oczywiście dłużej, na razie skupiam się tylko przede wszystkim na najbliższych trzech dniach ze względu na właśnie dzisiejszy udany start Sojuza.

Już za pół godziny czeka nas przelot statku Sojuz TMA-03M podczas wykonywania przez niego dopiero drugiego okrążenia Ziemi. Nie należy spodziewać się takiej jasności jak podczas najefektowniejszych przelotów stacji kosmicznej, jednak sam Sojuz będzie na tyle jasny, że bez problemów powinniśmy dostrzec go sunącego na niebie nisko z zachodu, nieco wyżej przez południe, znikając na wschodzie. Szczególnie warto podjąć się obserwacji jutro, na jeden dzień przed cumowaniem do ISS. Odległość pomiędzy rosyjskim statkiem, a stacją kosmiczną będzie już zauważalnie mniejsza, dzięki czemu będziemy mieć okazję na wypatrzenie dwóch jasnych obiektów.

Stopniując napięcie dochodzimy do 23 grudnia. Dzień cumowania Sojzua TMA-03M do stacji kosmicznej. Najważniejszy chyba przelot dla polskich szerokości geograficznych w najbliższych trzech wieczorach. Pojawia się szansa na zaobserwowanie Sojuza w trakcie ostatnich momentów dokowania do ISS, w dosłownie ułamkowej odległości od jaśniejszego punktu na niebie jakim będzie stacja kosmiczna. Widoczny przelot rozpocznie się o godz. 16:13 i potrwa do 16:18 - moment przycumowania ustalony jest na godz. 16:22. W czasie obserwowanego (teoretycznie, bo z tą pogodą...) przelotu oba obiekty będą dzielić dosłownie ostatnie metry przed połączeniem (!). Jeśli jednak pogoda będzie sprzyjać, zachęcam do łowów. Lornetka ułatwi nam sprawę, ale nie jest absolutnie niezbędnym narzędziem do obserwacji. Powodzenia!

Po dane dotyczące wszystkich pozostałych przelotów ISS odsyłam jak zwykle do witryny Heaves-Above.com.

LIVE LAUNCH BLOG: Sojuz TMA-03M

2011-12-21T12:30:00.000+01:00

Niniejszy wpis jest aktualizowany na bieżąco. Aby śledzić nowe informacje pojawiające się w artykule, zalecane jest odświeżanie witryny (klawisz F5) co pewien czas. Zdjęcia/nagrania: NASA TV/energia.ru.

15:16 W godzinę po pomyślnym nocnym starcie statku Sojuz TMA-03M, będącym ostatnią załogową wyprawą rozpoczynającą się w 2011 roku kończy się dzisiejsza relacja na żywo. Trójka kosmonautów po 8 i pół minutach lotu znalazła się bezpiecznie w przestrzeni kosmicznej. Przez następne dwie doby kapsuła TMA-03M będzie "doganiać" cel swojej misji - Międzynarodową Stację Kosmiczną. Dokowanie statku do ISS zaplanowane jest w przeddzień Wigilii Bożego Narodzenia, 23 grudnia o godz. 16:22 czasu polskiego. Po zacumowaniu, kosmonauci Sojuza TMA-03M będą stanowić skład 30. Ekspedycji ISS będąc stałymi członkami załogi stacji i pozostając na jej pokładzie do połowy maja przyszłego roku!

Start statku Sojuz TMA-03M do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej ISS. (NASA TV/iss2012)

15:01 Mija 45 minuta lotu. Dokładny czas początku wznoszenia rakiety Sojuz zarejestrowany przez Centrum Kontroli Lotu to 14:16:15 CET (19:16:15 czasu lokalnego).

14:45 Rozpoczyna się prezentacja nagrań nocnego startu Sojuza TMA-03M z naziemnych kamer śledzących.

14:40 Wszystkie systemy pokładowe pracują bardzo dobrze. Za moment powtórki startu z kilku naziemnych kamer śledzących.

14:30 Panele słoneczne i anteny rozłożone prawidłowo. Kontrola lotu została przekazana do Russian Mission Control Center.

14:25 T +9 minut. Trzeci stopień odrzucony. Kapsuła TMA-03M odseparowana od rakiety poprawnie. Silniki wyłączone - trójka kosmonautów jest już bezpieczna na orbicie okołoziemskiej. Start powiódł się zgodnie z planem!

14:24 T +8 minut. Lot przebiega bez zakłóceń, załoga poprawnie zmierza ku orbicie.

14:23 T +7 minut. Około półtorej minuty do osiągnięcia wskazanej orbity wokółziemskiej. Prędkość pojazdu ponad 19.000 stóp na sekundę.

14:21 T +5 minut. Zapłon trzeciego stopnia rakiety Sojuz-FG. Separacja drugiego stopnia poprawna.

14:19 T +3 minutes. System ratunkowy LAS odseparowany poprawnie.

14:18 Pierwszy stopień rakiety odrzucony. Lot przebiega poprawnie, prędkość 4291 stóp na sekundę.

14:16 LIFTOFF! Zapłon i wznoszenie statku Sojuz TMA-03M! Pod osłoną nocnego nieba rozpoczyna się pięciomiesięczna misja na Międzynarodową Stację Kosmiczną!

14:15 T -10 seconds! Obie wieże serwisowe odsunięte od rakiety Sojuz. Następuje zapłon silników!

14:15 T -1 minute and counting! Cała rakieta Sojuz-FG przełączona w tryb zasilania wewnętrznego.

14:14 T -2 minutes 45 seconds and counting. Trzeci stopień rakiety Sojuz przełączony na zasilanie wewnętrzne.

14:11 T -5 minutes and counting. Wszystkie systemy zgłaszają pełną gotowość do lotu!

14:10 T -6 minutes and counting. Automatyczna sekwencja zapłonu uruchomiona. Systemy telemetrii aktywowane.

14:07 T -9 minutes and counting. Załoga zamyka hełmy w skafandrach ciśnieniowych.

14:05 T -11 minutes and countng. Rozpoczyna się aktywowanie automatycznej sekwencji zapłonu. Kompletne jej uruchomienie nastąpi o godz. 14:10, na 6 minut przed zapłonem silników rakiety Sojuz.

14:02 Nad kosmodromem Baikonur zapanowała noc. Podczas dzisiejszego startu jak zwykle transmisja wzbogacona będzie o przekaz na żywo prosto z wnętrza kapsuły statku Sojuz TMA-03M.

14:01 T -15 minutes and counting. Do startu pozostaje kwadrans. Rozpoczyna się oczyszczanie okolic stanowiska startowego z całego personelu technicznego. Za 4 minuty powinno rozpocząć się pięciominutowe aktywowanie automatycznej sekwencji zapłonu zarządzanej przez komputery pokładowe.

13:51 T -25 minutes and counting. Zakończyło się ładowanie instrukcji lotu i oprogramowania do komputerów pokładowych kapsuły Sojuz TMA-03M. Jak podaje z kosmodromu Baikonur Rob Navias, komentator misji telewizji NASA, w porównaniu do startu Sojuza TMA-22 5 tygodni temu, dziś widoczność jest zdecydowanie korzystniejsza, niebo jest całkowicie wolne od chmur, jednak panuje również silniejszy mróz w porównaniu z poprzednim załogowym startem rosyjskiej rakiety.

13:46 T -30 minutes and counting. System ewakuacyjny (LAS) rakiety Sojuz został uzbrojony.

13:36 T -40 minutes and counting. Rozpoczyna się sprawdzanie szczelności skafandrów ciśnieniowych trójki kosmonautów. Mijają kolejne minuty od zachodu Słońca nad kosmodromem Baikonur. Start nastąpi o godz. 19:16 czasu lokalnego.

13:31 T -45 minutes and counting. Oba ramiona dostępowe platformy startowej zostały odseparowane od rakiety Sojuz. Do komputerów pokładowych kapsuły rozpoczyna się ładowanie instrukcji lotu i oprogramowania istotnego podczas wznoszenia na orbitę.

13:30 T -46 minutes and counting. Rozpoczyna się główna transmisja telewizji NASA.

13:20 Nad rejonem kosmodromu Baikonur w Kazachstanie robi się coraz ciemniej. Ze względu na różnice czasowe, dzisiejszy start Sojuza będzie startem nocnym.

13:16 T -60 minutes! Dokładnie godzina do startu Sojuza - po raz trzeci w odnowionej wersji kapsuły.

13:10 W tym momencie ukazywane są materiały nagrane podczas dzisiejszych przygotowań do lotu. Pożegnanie załogi, transport na miejsce startu, przygotowanie rakiety do lotu - wszystkie procedury zakończyły się planowo.

13:05 Aktualnie warunki meteorologiczne nad rejonem startu są optymistyczne. Zachmurzenie umiarkowane lub małe, temperatura powietrza około -17 stopni Celsjusza. W tym momencie wg czynności poprzedzających start powinno nastąpić aktywowanie systemów komunikacyjnych.

13:00 Dwa dni temu nastąpiło planowe wytoczenie rakiety Sojuz na stanowisko startowe. Po kilkugodzinnej operacji wywożenia pojazdu, rakieta została poprawnie ustawiona na platformie startowej i zabezpieczona do czasu rozpoczęcia ostatnich przygotowań na kilka godzin przed startem. Poniższe nagranie obrazuje w skrócie "rollout" Sojuza na miejsce startu.

12:50 Ładowanie paliwa rozpoczęło się na 5 godzin przed planowanym startem, około godz. 09:15 czasu polskiego. Dwie godziny później rakieta Sojuz-FG została zatankowana kompletnie, co oznacza, że procedura ładowania materiałów pędnych zakończyła się pomyślnie.

12:45 Nie poinformowano jak dotąd o problemach w przygotowaniach do startu. W tym momencie rozpoczyna się testowanie urządzeń pokładowych statku Sojuz TMA-03M.

12:40 Główna transmisja telewizji NASA rozpocząć się powinna około godz. 13:30 czasu polskiego.

12:39 Około 60 minut temu kosmonauci rozpoczęli zajmowanie miejsc w kapsule Sojuz. Aktualnie przygotowania do startu postępują zgodnie z harmonogramem.

12:35 W skład załogi Sojuza TMA-03M wchodzą: Oleg Kononienko (Roskosmos) - dowódca, lat 47. Będzie to dla niego drugi lot w przestrzeń kosmiczną.

Inżynier pokładowy Andre Kuipers, lat 53. Dzisiejszy start będzie drugą misją. Astronauta Europejskiej Agencji Kosmicznej.

Inżynier pokładowy nr 2, Donald Pettit, lat 56. Będzie to dla niego już trzecia wyprawa w przestrzeń kosmiczną. Astronauta NASA.

12:30 Na nieco ponad 100 minut przed następnym startem w kierunku stacji ISS rozpoczyna się kolejna relacja na żywo, z finałowego odliczania do startu misji statku Sojuz TMA-03M! Po kilku miesiącach przerwy spowodowanej problemami w rodzinie rosyjskich rakiet i trudnościach w dostarczaniu niezbędnego zaopatrzenia na Międzynarodową Stację Kosmiczną dla większej ilości jej stałych bywalców, jest szansa, że na orbitalnym kompleksie znowu znajdzie się szóstka astronautów, stanowiących skład stałej załogi ISS. Przed nami ponad półtorej godziny emocjonującego wyczekiwania na start, a następnie 8,5 minuty najniebezpieczniejszego etapu każdej z kosmicznych wypraw - wznoszenia na wokółziemską orbitę.

Sojuz TMA-03M: 5 dni do startu

2011-12-17T15:30:00.000+01:00

Rozpoczęły się finałowe przygotowania do kolejnego startu rosyjskiego statku kosmicznego Sojuz. W zaplanowanej na środę misji w kierunku Międzynarodowej Stacji Kosmicznej weźmie udział trójka kosmonautów - Oleg Kononienko, dowódca, kosmonauta rosyjski oraz Andre Kuipers, holenderski astronauta Europejskiej Agencji Kosmicznej ESA i amerykanin Donald Pettit, astronauta NASA.

Emblemat misji statku Sojuz TMA-03M.

Nadchodząca misja będzie dopiero trzecią, do której wykorzystywany jest nowy typ statku TMA-M. Poprzedni start tego typu rosyjskiej kapsuły miał miejsce 7 czerwca bieżącego roku. Pierwszy lot zmodyfikowanego Sojuza nastąpił 8 października 2010 roku. Wyglądem nowy Sojuz TMA-M nie wiele różni się od poprzednika (TMA), zmianom zostały poddane jednak systemy sterowania i kontroli lotu. Analogowe komputery pokładowe zostały zastąpione cyfrowymi. Liczne stare podzespoły zastąpiono nowymi rozwiązaniami, które jak dotychczas zostały przetestowane dopiero podczas dwóch wypraw "cyfrowych" Sojuzów.

Logo misji europejskiego astronauty w ramach PromISSe (Programme for Research in Orbit Maximising the Inspiration from the Space Station for Europe).

Pod koniec listopada trzyosobowa załoga rozpoczęła przedstartowe egzaminy, które dzień później zostały zakończone z bardzo dobrymi rezultatami. 8 grudnia kosmonauci zostali przetransportowani na kosmodrom Baikonur, na terenie którego rozpoczęły się ostatnie przygotowania do lotu. Wytaczanie na stanowisko startowe rakiety Sojuz-FG, jaka wyniesie na orbitę załogowy statek TMA-03M zaplanowane jest na początku tygodnia.

W wypadku pomyślnego startu misji w najbliższą środę, cumowanie Sojuza do pokładu Międzynarodowej Stacji Kosmicznej ISS powinno nastąpić w piątek, 23 grudnia, w przeddzień Wigilii Bożego Narodzenia. Misja statku potrwa do 16 maja 2012 roku. Wraz z pomyślnym dokowaniem, na stacji kosmicznej po kilkumiesięcznej przerwie znowu będzie przebywać nie trójka, lecz szóstka stałych astronautów.

Obecnie przygotowania do misji kontynuowane są bez przeszkód. Jeżeli nadchodzące procedury nie będą poddawane opóźnieniom, start załogi Sojuza TMA-03M powinien nastąpić w środę, o godz. 14:16 czasu polskiego. Początek relacji na żywo z ostatnich godzin odliczania około godz. 12:30.

Załoga statku Sojuz TMA-03M: od lewej Donald Pettit, Oleg Kononienko i Andre Kuipers.

Wrażenia po filmie: "Ciemne miasto"

2011-12-15T16:00:00.000+01:00

W minioną sobotę telewizja PLANETE+ wyemitowała blisko godzinny dokument pod tytułem "Ciemne miasto". Jak można się domyślić, tematyka programu jest powiązana z tematyką tego bloga i niestety - pozostaje bardzo aktualna.

Kiedy byłem nieobecny w domu 10 grudnia będąc na dworze na obserwacjach całkowitego zaćmienia Księżyca, o godz. 16:20 rozpoczęła się kolejna emisja "Ciemnego miasta" (kolejna, bowiem premiera nastąpiła w ostatniej dekadzie listopada). Z racji obserwacji zaćmienia nie mogłem obejrzeć tego programu w czasie emisji, więc musiałem ustawić nagrywanie. Niedawno program ten odtworzyłem. To bardzo świeży dokument, powstały jeszcze w 2011 roku. Program porusza zjawisko, z którym jako amator astronomii mam niestety do czynienia każdego kolejnego wieczoru - zjawisko zanieczyszczenia sztucznym światłem.

Aby nie robić apetytu tylko i wyłącznie miłośnikom astronomii napiszę od razu - nocne obserwacje są tylko jedną z kilku dziedzin poruszaną w programie, jaka jest powiązana z rosnącym zaświetleniem. Od dawna wiadomo, iż nie tylko miłośnicy rozgwieżdżonego nieba cierpią na tym, że nocny firmament coraz częściej nabiera pomarańczowych barw, a o naprawdę ciemne miejsca obserwacji coraz trudniej. Bezmyślne gospodarowanie energią, stale świecące latarnie w miejscach zupełnie nie potrzebnych, nieuczęszczanych przez ludzi i budowanie nowych konstrukcji lamp w taki sposób, że znaczną część oświetlenia emitują prosto w niebo - uprzykrza życie coraz większym grupom ludzi. Niestety też się do jednej z takich grup wliczam. No, ale przecież to rozświetlenie jest takim wspaniałym symbolem "postępu".

Bardzo interesujący wątek pojawiający się w programie dotyczy rosnącego ryzyka zachorowalności na raka, niezależnie od płci. Nawiązanie do tego problemu pojawia się w czasie wątku o melatoninie - hormonie snu, który m.in. zwiększa odporność organizmu na choroby rakotwórcze. Mówiąc najkrócej - im światła mamy więcej, tym mniej melatoniny w organizmie. Poparte doświadczalnie hipotezy naukowców przynoszą niestety smutne wyniki.

Podobnych wątków w dokumencie pojawia się wiele. Nie będę opowiadał całego filmu, ale szczerze zachęcę do jego obejrzenia - warto, by ta i podobne produkcje dotarły do wielu odbiorców. Być może osoby nieświadome problemu rosnącego zanieczyszczenia sztucznym światłem inaczej będą myśleć o takim symbolu "postępu" cywilizacyjnego. Postępu, że głowa boli. Tego takim osobom z całego serca życzę, bo z każdym rokiem problem rośnie w coraz szybszym tempie i w perspektywie kolejnych lat może się nagle okazać, że nawet kilkanaście kilometrów od centrum miast, nocne niebo wciąż nie będzie przypominać nieba.

Najbliższe emisje:

niedziela, 18 grudnia, godz. 19:15,

wtorek, 20 grudnia, godz. 19:10,

środa, 28 grudnia, godz. 22:35

Zwiastun programu "Ciemne miasto" (źródło: Planete+)

Maksimum Geminidów - nasłuchiwanie radiowe na żywo

2011-12-14T10:00:00.000+01:00

Tym razem nieco krótszy wpis. Minionej nocy nastąpiło pierwsze z prognozowanych maksimów meteorów z roju Geminidów. Drugie maksimum aktywności przewidywane jest dziś w godzinach wieczornych czasu polskiego.

Pogoda nie pozwala nam zbytnio na obserwacje ostatniego tak aktywnego roju meteorów, dodatkowo obserwacje utrudnia znacząco Księżyc będący 4 doby po grudniowej pełni. Dlatego chętnym polecam dziś w czasie trwającego największego natężenia występowania Geminidów swego rodzaju obserwację radiową.

Pod poniższym linkiem można prowadzić nasłuchiwanie tych meteorów z Air Force Space Surveillance Radar w Teksasie w czasie rzeczywistym. Rozpoczynając odtwarzanie transmisji najpierw zostanie odtworzony 30-sekundowy poradnik, jakich pogłosów należy oczekiwać, by mieć pewność, że usłyszeliśmy spalającego się w ziemskiej atmosferze Geminida. Po wysłuchaniu nagrania wstępnego, zostanie automatycznie uruchomiona transmisja radiowa na żywo - wówczas możemy zaczynać radiową obserwację meteorów.

Od kilku godzin prowadzę nasłuchiwanie i szczerze zachęcam do przyłączenia się - meteory pojawiają się bardzo często, nie rzadko również emitując dłużej trwające echa. To naprawdę ciekawa alternatywa na pochmurne niebo!

Pogoda bywa jednak czasem litościwa!

2011-12-10T19:04:00.001+01:00

Na wstępie aby ochłonąć z emocji chylę czoła meteorologom i synoptykom z new.meteo.pl. Nie było to co prawda dla mnie nowością, bo sprawdzalność tych prognoz jest naprawdę wysoka, nie mniej było dla mnie miłym zaskoczeniem widzieć sprzyjające niebo i marznąć dziś ponad dwie godziny nad Wisłą by podziwiać grudniowe zaćmienie - a tylko modele wspomnianego portalu pokryły się niemal całkowicie ze stanem rzeczywistym.

OK, trochę ochłonąłem. To od świtu może zacznijmy. O godz. 08:00 niebo zachmurzone było w najwyżej 20% i tylko nisko nad wschodnim horyzontem. Nie pamiętam już podobnego dnia, w którym na kilka godzin przed takim zjawiskiem pogoda dawała aż tak ogromne szanse (wbrew prognozom 90% innych serwisów pogodowych). Południe. Do wschodu Księżyca trzy godziny plus kwadrans. Niebo nieustannie wolne od chmur, czysty lazur. Słowem - oby tak dalej. Godzina 14:00. Chmur przybywa, ale z umiarem. Od północnego zachodu i północy nasuwa się gruba porcja chmur, która paradoksalnie pozostaje najgrubsza tuż przy horyzoncie, reszta nieba zachmurzona umiarkowanie. Wiele z chmur rwało się dzięki silnemu wiatrowi na wysokościach, choć jak się okaże później - nie tylko na wysokościach. Przed 15:00 nie pozostało nic innego jak zabrać się ze sprzętem i wyruszyć w miejsce, z którego horyzont północno-wschodni i wschodni jest odkryty. 15:10 Chmur przybywa; w najważniejszym rejonie nieba jest ich największe skupisko - wszystkie przecież przemieszczały się w stronę wschodu.

Widok na horyzont północno-zachodni. Im bliżej linii horyzontu, tym warstwa chmur grubsza.

I wreszcie zaczyna się niesamowicie zimny, paskudny, porywisty wiatr. Rzecz najgorsza zaraz po zachmurzeniu. Kolejny raz potwierdziło się, iż lepiej stać na kilkunastostopniowym mrozie przy bezwietrznej pogodzie niż w lekkiej temperaturze dodatniej, z silnym nieprzyjemnym wiatrem. W takiej scenerii uznałem, że nie ma sensu rozstawiać się przez kilkanaście minut z krótkim achromatem 80/400, bawić się z montażem, przykręcaniem przedłużek, montowaniem aparatu. Nie w takiej wichurze. Wszystkie poniższe zdjęcia pochodzić będą tylko i wyłącznie ze... zwykłego aparatu kompaktowego. W zasadzie okazuje się, że mogłem zostawić sprzęt w domu i iść z samą "małpką". Ależ wieje!

Godz. 15:21. Słońce właśnie zaszło. Widać już Jowisza i Wenus. Niebo powolutku ciemnieje, ale nisko nad północnym wschodem dzieje się dramat. Wzeszły kilka minut temu Księżyc, w dodatku całkowicie już zaćmiony nie ma szansy się przebić przez taką kołdrę niskich chmur. Jak na złość, sięgały one licząc od horyzontu najwyżej 5 stopni kątowych. A faza całkowita zakończy się, gdy Księżyc znajdzie się na wysokości 4 stopni. Normalne. Czy jest szansa na dostrzeżenie głównego etapu zaćmienia, który potrwa niemal do 16:00? Kilka minut później, a dochodzi już 15:30, chmury zaczynają się rwać - widać nisko na wschodzie, jak odsuwają się coraz dalej, odsłaniając kolejne fragmenty nieba. Czy jest szansa na dostrzeżenie głównej fazy zjawiska? Kompakt w pogotowiu. Pozostaje czekać...

Okazuje się, że pogoda bywa jednak czasem litościwa. 15:40. JEST!!! Pojawia się pierwsze światło całkowicie pogrążonego w ziemskim cieniu naszego Księżyca. Niemal niezauważalny gołym okiem. Poniższe zdjęcie ukazuje Księżyc podczas całkowitej fazy zaćmienia - tak tak - on tam jest! (wskazówka: centrum kadru)

Faza całkowita, godz. 15:40 CET, wysokość 2,5 stopnia.

Całkowite zaćmienie trwa, a do zakończenia tej fazy jeszcze ponad kwadrans. O to właśnie chodziło! Ale czas nie stoi w miejscu, podobnie jak Srebrny, czy tym razem Czerwonobrunatny Glob. Około 10 minut później nasz satelita był już lepiej dostrzegalny gołym okiem. Zbliżał się koniec fazy całkowitej, o czym świadczy jaśniejąca dolna część tarczy.

Faza całkowita tuż przed trzecim kontaktem, godz. 15:52 CET.

I wreszcie nadchodzi 15:57. Trzeci kontakt - zakończenie zaćmienia całkowitego, początek fazy częściowej. Z każdą kolejną minutą blask Księżyca wzrastał, a strefa zaćmienia całkowitego widoczna była coraz słabiej z uwagi na zwiększający się blask tarczy, postępujący od jej dolnej krawędzi.

Trzeci kontakt. Początek fazy częściowej, godz. 15:57 CET.

Godz. 16:00 CET.

Godz. 16:02 CET.

Godz. 16:06 CET. "Zaświetlenie nieba zawsze i wszędzie".

Godz. 16:10 CET.

Godz. 16:11 CET. Celowo zwiększona czułość ISO by zarejestrować szczegóły powierzchni wciąż pozostającej w strefie cienia ziemskiego.

Godz. 16:36 CET.

Godz. 16:39 CET.

Godz. 16:40 CET.

W późniejszych etapach wychodzenia Księżyca z cienia ziemskiego przemieszczałem się w inne miejsce obserwacji, głównie napawając się widokami przez lornetkę. Podobne chwile udało mi się uwiecznić poprzednim razem, 15 czerwca, więc tym razem chciałem trochę też to zjawisko poobserwować. Ostatecznie przecież maiłem już na kliszy to, na czym zależało mi najbardziej, fazę całkowitą.

Około 20 minut po zakończeniu zaćmienia częściowego rozpoczęło się niemal niezauważalne już dla nieuzbrojonego oka zaćmienie półcieniowe, podczas którego jasność naszego satelity jest tylko nieznacznie mniejsza niż w czasie tradycyjnej pełni. O ile ludzkie oko prawie nie jest w stanie dostrzec tego etapu zjawiska, o tyle aparat fotograficzny już tak. Miarodajne porównanie można więc wykonać robiąc zdjęcia podczas przebywania Księżyca w strefie półcienia i później, poza strefą zjawiska zaćmieniowego. Ważne jednak, by fotografie jakie zamierzamy wykorzystać do porównania, zostały wykonane na tych samych ustawieniach (ekspozycja/światłosiła/czułość/ogniskowa etc.). Poniższe dwie zostały tak wykonane - oba na ISO400 z światłosiłą f/10. Różnice rzeczywiście są widoczne!

Godz. 17:40 CET - Księżyc w strefie półcienia, zwłaszcza prawa strona tarczy.

Godz. 18:40 CET. Zjawisko całkowicie zakończone, jasność tarczy jak przy normalnej pełni.

Tyle fotografii i relacji. Miało być zachmurzenie całkowite i opady śniegu, miały panować najgorsze warunki pogodowe z pośród całego kraju, a jednak - udało się! Całkowite zaćmienie Księżyca z 10 grudnia 2011 roku przechodzi do historii. Komu choć przez moment udało się dostrzec naszego satelitę w czasie zjawiska temu także gratuluję! Było to ostatnie tego typu zaćmienie widoczne z Polski aż do września 2015 roku. Po drodze jednak kilka innych, być może jeszcze ważniejszych wydarzeń astronomicznych. Oby pogoda zawsze była łaskawa na tak wyjątkowe chwile. Tego innym amatorom astronomii i sobie właśnie życzę!

Całkowite zaćmienie Księżyca 10 grudnia 2011 A.D. - mozaika.

Dzień do zaćmienia

2011-12-09T16:30:00.000+01:00

Zegar tyka, Księżyc rośnie, a chmury czekają na swój występ. Wygląda na to, że prognozy dla niektórych miejsc kategorycznie przekreślają nadzieje na dostrzeżenie zjawiska. Komu przewidywania co do zachmurzenia się pogorszyły, a komu poprawiły? We wpisie również garść informacji, jak obejrzeć jutrzejsze zaćmienie poprzez transmisje w sieci, co niestety może być dla niektórych jedynym wyjściem do śledzenia przebiegu zjawiska w czasie rzeczywistym.

Pomorze Zachodnie, Pomorze Gdańskie (no jakże by inaczej?...), województwo Podlaskie - to rejony, dla których najnowsze prognozy modeli numerycznych przewidują największe zachmurzenie, z przewagą chmur piętra średniego. O północną część kraju zahaczy front związany z niżem znad Finlandii, więc tu o pogodne niebo będzie bardzo trudno. Jakby tego było mało, część synoptyków przewiduje dodatkowo opady atmosferyczne - śniegu z deszczem lub nawet samego śniegu. Sytuacja zacznie się zauważalnie poprawić około godzin wieczornych - 20:00 - 21:00, wówczas zdecydowana poprawa pogody nastąpi nad większą powierzchnią kraju, wtedy gdy zaćmienie będzie już dawno za nami. Poprawiły się za to znacznie przewidywania dla centralnej części Polski i regionów południowych. Na poniższych mapach prześwity w chmurach wręcz biją po oczach, a zachmurzenie jeśli występuje, to naprawdę w śladowych ilościach (im głębsza barwa koloru niebieskiego, tym większe zachmurzenie nieba). W zasadzie nie ma co się rozdrabniać z prognozami na poszczególne województwa - wystarczy, że nie mieszkamy w strefie Pomorza Zachodniego, Pomorza Gdańskiego, Warmii i Mazur oraz województwa Podlaskiego, by mieć naprawdę znaczne szanse na sprzyjające warunki pogodowe.

Kliknij by zobaczyć pełny rozmiar zestawienia prognoz GFS.

Tradycyjnie południowa strona kraju będzie nieporównywalnie bardziej uprzywilejowana jeśli chodzi o stopień zachmurzenia, podczas kiedy o północną stronę ocierać się będzie wspomniany front. Serwisy pogodowe potwierdzają w większości przypadków prognozy modeli numerycznych, więc jest bardzo duża szansa, że wielu obserwatorom uda się dokonać obserwacji zaćmienia. Moim rejonom jak zwykle wróżone są pesymistyczne prognozy. Cóż... Jak już wspomniałem ostatnio - jestem w stanie się zrzec bezchmurnego nieba w czasie jutrzejszego zjawiska na rzecz sprzyjającej aury podczas głębokiego częściowego zaćmienia Słońca w marcu 2015 roku. Pożyjemy, zobaczymy, tymczasem życzę powodzenia wszystkim obserwatorom podczas jutrzejszego zaćmienia Księżyca, w szczególności czytelnikom wiernie odwiedzającym ten blog!

Linki do transmisji całkowitego zaćmienia Księżyca na żywo*

Ta część wpisu jest ważna szczególnie dla mieszkańców województw północno-zachodnich, północnych i północno-wschodnich, dla których oglądanie transmisji na żywo może okazać się jedyną opcją podziwiania zaćmienia podczas jego trwania. Skorzystać oczywiście może każdy, ale przy takich prognozach dla większości województw, przypuszczam, że mało kto nie skorzysta z okazji i nie uda się na własnooczne podziwianie ostatniego całkowitego zaćmienia Księżyca w Polsce do września 2015 roku, nawet w tak niesprzyjających warunkach obserwacyjnych...

Night Sky Networks

Amateur Astronomers Association Delhi

10th December Total Lunar Eclipse Stream (opcja 1)

Slooh Events

10th December Total Lunar Eclipse Stream (opcja 2)
University of North Dakota (możliwość transmisji tylko w okolicach fazy całkowitej)
SWAN From India

* Wstępnie podaję 5 linków, z których możliwe będzie śledzenie zaćmienia na żywo. Lista dostępnych streamów jest aktualizowana wraz z pojawieniem się nowych źródeł transmisji.

Oczekiwanie trwa... 2 dni do zaćmienia

2011-12-08T18:23:00.001+01:00

Tak, drodzy czytelnicy. To już mniej niż dwie doby do ostatniego przed wrześniem 2015 roku całkowitego zaćmienia Księżyca, jakie mamy szansę obserwować z terenów naszego kraju. I choć widać niestety brak równouprawnienia obserwatorów jeśli chodzi o czas i warunki widoczności fazy całkowitej zjawiska, to jednak zachęcam do podjęcia wszelkich prób obserwacji, tym bardziej, że wielu regionom zaczyna świecić (słabo, bo słabo, ale zawsze) światełko w tunelu - lub dziury w chmurach jak komu bardziej pasuje.

Prognoza GFS na dwie doby przed wystąpieniem zaćmienia.

Na niecałe dwie doby przed wystąpieniem zjawiska powracam jak zwykle do krótkiego omówienia prognoz, głównie opierając się na modelach GFS i ICM. Wg tych modeli, najkorzystniejsze warunki pogodowe panować powinny nad Lubelszczyzną, Ziemią Kielecką i na terenach południowo-zachodnich kraju - dokładnie tam, gdzie faza całkowita będzie widoczna najkrócej i w najtrudniejszych warunkach, przy samym wschodzie Księżyca. Największego pecha w prognozach maja jak dotychczas krańce południowo-wschodnie i linia brzegowa wzdłuż Bałtyku. Największym zagrożeniem są oczywiście chmury piętra niskiego, nieco mniejszym średniego, najmniejszym wysokiego. Tych ostatnich jednak będzie zdecydowanie najmniej, więc nimi na ten moment nie trzeba się zamartwiać, chyba że mieszkamy w pobliżu granic południowo-wschodnich. Na mapach uwidacznia się wraz z upływem godzin zanik chmur poszczególnych pięter, więc teoretycznie można przypuszczać, że z każdą godziną od sobotniego południa zachmurzenie powinno ustępować. Pogoda jednak nie będzie stabilna, warunki mogą się zmieniać z każdą minutą i godziną.

Aktualna sytuacja pogodowa na Europą. (sat24.com)

Wygląda na to, że w chwili obecnej mało kto może być całkowicie pewny sprzyjającej aury. Nie mamy szczęścia w tym roku przy zjawiskach zaćmieniowych - przed styczniowym zaćmieniem Słońca znajdowaliśmy się w strefie układu niżowego, całkowite zaćmienie Księżyca w dniu 15 czerwca także przypadło w niestabilnej sytuacji meteorologicznej dla obserwatorów z Polski, a ostatnie tegoroczne zaćmienie Księżyca wystąpi w niestety podobnych warunkach. Żebyśmy tak przed jakimś z kolejnych zaćmień (zwłaszcza przed zaćmieniem Słońca w marcu 2015 roku) przebywali w strefie silnego układu wyżowego, z bezchmurnym niebem... Pomarzyć dobra rzecz, tymczasem do zobaczenia w jutrzejszym podsumowaniu prognoz, na ostatnią dobę przed całkowitym zaćmieniem Księżyca...

Geminidy 2011

2011-12-06T22:00:00.000+01:00

Przed nami widoczność ostatniego już tak aktywnego roju meteorów w kalendarzowym roku. Rozpoczyna się okres występowania meteorów należących do roju Geminidów. Od 7 grudnia przez kolejnych 10 nocy spoglądając na nocne niebo możemy podziwiać te zjawiska, jednak w tym roku nasze zmagania skutecznie będzie utrudniał Księżyc będący już w okolicach pełni. Jakie są prognozy na ten rok?

Geminidy to rój bardzo stabilny i zawsze aktywny pod względem ilości zjawisk. Podczas normalnego maksimum, które najczęściej przypada w nocy z 13 na 14 grudnia, zenitalna liczba godzinna (ZHR) waha się zazwyczaj na poziomie 120-140 zjawisk. Taką ilość meteorów możemy oczywiście dostrzec tylko wtedy, gdy znajdujemy się w ciemnym miejscu obserwacyjnym, noc jest bezksiężycowa, niebo jest nie tylko bezchmurne, ale i możliwie przejrzyste, a radiant roju znajduje się najwyżej nad horyzontem. Ile z tych warunków zostanie spełnionych podczas najbliższego maksimum? Niestety niewiele.

10 grudnia przypada pełnia Księżyca, wyjątkowa ze względu na całkowite zaćmienie, o czym wspomniałem w najnowszym "Niebie nad nami". Podczas maksimum Geminidów, ponad 80% tarczy Srebrnego Globu będzie oświetlone, a sam satelita przebywać będzie tuż pod gwiazdozbiorem Bliźniąt, w którym znajduje się radiant roju. Niebo będzie więc skutecznie rozświetlane. Wiadomo, jaki będzie skutek naszych zmagań, jeśli dodatkowo obserwacje przeprowadzimy z terenów miejskich, gdzie ciemne niebo jest pojęciem abstrakcyjnym.

Radiant roju Gemindów od 5 do 20 grudnia. (IMO)

Dla obserwatorów z Polski, radiant roju położony nieopodal Kastora, najwyżej na niebie przebywać będzie pomiędzy godziną 02:00, a 04:00. W tym okresie sam gwiazdozbiór Bliźniąt, ale przede wszystkim radiant Geminidów znajdywać się będzie na wysokości nawet ponad 70 stopni kątowych. Gdyby nie Księżyc, świecący zaledwie kilkanaście stopni niżej, byłby to dobry zwiastun dużej ilości widocznych zjawisk. Niestety, nie w tym roku. Wg prognoz mówiących o kolejnym "zwykłym" maksimum z ZHR do 140, tylko pewna część meteorów będzie dla nas dostrzegalna. Szacuje się, że sam Księżyc zredukuje ilość widocznych Geminidów nawet o ponad 50%. Najprawdopodobniej dostrzegalne będzie do 40-50 zjawisk w ciągu godziny podczas maksimum (w doskonałych warunkach obserwacyjnych). Przewidywania mówią o wysokiej aktywności meteorów nie tylko w nocy z 13/14 grudnia, ale także 14 grudnia, około godz. 17:00 UT (18:00 czasu polskiego). W tym czasie jednak radiant roju znajdywać się będzie jeszcze pod horyzontem.

Jeżeli dopisze pogoda, oczywiście warto podjąć się obserwacji tego roju. Warunki obserwacyjne w tym roku pozostawać będą wiele do życzenia, dlatego do prognoz o wysokiej liczbie zjawisk trzeba podejść z dużym dystansem, mając na uwadze czynniki, o których wspomniałem powyżej. Ciemne miejsce obserwacyjne, bezchmurne i czyste niebo, notes, ołówek, ciepłe ubranie, kawa w termos... i powodzenia!

NIEBO NAD NAMI (12): Trochę pechowe zaćmienie...

2011-11-28T19:00:00.000+01:00

Czas mija szybko. Już niebawem rozpocznie się ostatni miesiąc Roku Jana Heweliusza! Przed nami najdłuższe noce, które zdobić będą najefektowniejsze gwiazdozbiory. Pod względem ilości dostępnego gwiaździstego nieba to początek najbardziej oczekiwanego okresu przez obserwatorów, pod względem warunków pogodowych - niekoniecznie. Jeżeliby wierzyć długoterminowym prognozom, o niskim współczynniku sprawdzalności, teoretycznie miesiąc ten powinien być suchy i mroźny, a co za tym idzie, dominowałyby układy wysokiego ciśnienia. Jak będzie w rzeczywistości?

Grudzień to tradycyjnie miesiąc, w którym przypada przesilenie zimowe. W tym roku nastąpi ono dokładnie 22 grudnia, o godz. 05:30 UT. W tym momencie Słońce umownie wkroczy w znak Koziorożca, a dzień potrwa od godz. 08:09 do zaledwie 15:19. Na przestrzeni całego miesiąca widać doskonale, jak ogromną przewagę w długości trwania mają noce, nad dniami: 1 grudnia wschód Dziennej Gwiazdy następuje o godz. 07:45, a zachód już o 15:22. W ostatni dzień roku Słońce widoczne będzie od 08:09 do 15:26. Wysokość kątowa Słońca w grudniu maleje z 14 do zaledwie 12 stopni w czasie górowania. Najciemniejsze i najdłuższe bezksiężycowe noce czekają na obserwatorów po drugiej połowie miesiąca - rozpoczną się akurat tuż przed przesileniem zimowym i potrwają do końca grudnia, bowiem kolejność faz Księżyca będzie następująca: 02.12 I kwadra, 10.12 pełnia, 18.12 III kwadra i 24.12 nów. Podczas ostatniej pełni w tym roku dojdzie do całkowitego zaćmienia Księżyca - szczegóły w drugiej części artykułu.

Widoczność planet w grudniu:

MERKURY - od 7 grudnia można będzie próbować dostrzec pierwszą planetę naszego Układu Słonecznego. Najkorzystniejsze warunki będą panować w okolicach maksymalnej elongacji planety, pomiędzy 15, a 25 dniem miesiąca. Podczas dnia, w którym przypada dokładnie maksymalna elongacja Merkury na godzinę przed wschodem Słońca znajdzie się na wysokości niemal 10 stopni kątowych. Planeta świecić będzie blaskiem -0,2 mag, a w teleskopach ukaże się jako mała tarczka średnicy 7 sekund kątowych, w fazie zbliżonej do kwadry. W ostatniej dekadzie grudnia warunki widoczności szybko będą się pogarszać.

WENUS - w poprzednim miesiącu planeta ta powróciła na niebo. Trwająca wieczorna widoczność najjaśniejszej z planet potrwa jeszcze przez następnych 6 miesięcy. 1 grudnia w momencie zachodu Słońca, Wenus świecić będzie blaskiem -3,8 mag na wysokości 7 stopni kątowych. W Sylwestrowe popołudnie w czasie zachodu Słońca, Gwiazda Wieczorna znajdywać się będzie już na wysokości 15 stopni kątowych, pięknie zdobiąc zimowe niebo aż do godz. 18:30 kiedy to zajdzie pod horyzont. W ten sposób łatwo się już domyślić, jaki obiekt ma największe szanse stać się "Gwiazdą Wigilijną" 24 grudnia.

MARS - planeta wciąż zmierza ku marcowej opozycji, a warunki jej widoczności stale się poprawiają. 1 grudnia Mars wschodzi o godz. 22:45 i góruje o 05:51 na wysokości 45 stopni kątowych. Pod koniec miesiąca obiekt wschodzi o godz. 21:50, by najwyższe położenie na niebie osiągnąć kwadrans szybciej niż na początku grudnia. W tym miesiącu rozmiar tarczki Marsa w teleskopach wzrasta do 9 sekund kątowych. Planeta świeci stałym blaskiem 0,2 mag i przebywa w gwiazdozbiorze Lwa.

JOWISZ - planeta widoczna jest przez całą noc w rejonach gwiazdozbioru Barana i góruje tuż po godz. 21:00 na wysokości 46 stopni kątowych. Przez lornetki możemy śledzić ruch księżyców planety, teleskopy ukażą nam tarczkę średnicy 46 sekund kątowych i charakterystyczne struktury w atmosferze planety. Warunki widoczności planety wciąż są i będą bardzo korzystne dla obserwatorów. Jowisz jest drugim w kolejce kandydatem na tegoroczną "Gwiazdę Wigilijną", którą może się stać w razie zachmurzenia nieba w rejonie, w którym gościć będzie wspomniana Wenus.

SATURN - 1 grudnia planeta wschodzi o godz. 03:20 i w momencie wschodu Słońca osiąga wysokość 26 stopni kątowych. Pod koniec miesiąca pora wschodu Saturna przesuwa się do 01:40, dzięki czemu możliwe będzie obserwowanie Saturna podczas górowania, które przypadać będzie około godz. 07:00, na nieco ponad godzinę przed wschodem Słońca. Rozmiar tarczy planety wynosi w grudniu około 17 sekund kątowych, jasność 0,6 mag będzie stabilna, a obiekt przebywać będzie w rejonach gwiazdozbioru Panny.

URAN - planetę można dostrzec w pierwszej połowie nocy w gwiazdozbiorze Ryb. Uran świecący z jasnością 5,7 mag górować będzie około godz. 19:10 na wysokości 35 stopni kątowych. Do jego zlokalizowania przyda się nam lornetka i ciemne miejsce obserwacyjne.

NEPTUN - planeta góruje już o godz. 17:00 na wysokości 24 stopni kątowych i jej obserwacje są możliwe tylko w pierwszej połowie nocy. Jako obiekt o jasności 7,9 mag, wymagać będzie do dostrzeżenia lornetki. Planeta przebywa w gwiazdozbiorze Wodnika i nawet w teleskopach będzie widoczna tylko jako gwiazda bez jakichkolwiek szczegółów.

Ważniejsze zjawiska astronomiczne przypadające w grudniu,

widoczne z terenów Polski:

- 06.12 - koniunkcja Księżyca i Jowisza - do zjawiska dojdzie w gwiazdozbiorze Barana. Spotkanie obiektów, podczas którego dystans je dzielący wyniesie niecałe 4 stopnie kątowe można będzie obserwować całą noc, począwszy od zachodu Słońca. Im szybciej przeprowadzimy obserwację, tym mniejszy dystans będzie zachodził między zmierzającym do pełni Księżycem, a Jowiszem.

- 08/09.12 - zbliżenie Księżyca do M45 - zjawisko warte obserwacji, jednak dość wymagające. Księżyc na około półtorej doby przed pełnią zbliży się do zimowej gromady otwartej M45 (Plejady) na odległość niespełna 3 stopni kątowych. Zjawisko o tyle trudne, gdyż duża jasność satelity może utrudniać dostrzeżenie poszczególnych gwiazd Plejad, dlatego do jego obserwacji dobrym rozwiązaniem będzie zastosowanie lornetki. Największe zbliżenie nastąpi nad ranem 9 grudnia.

- 10.12 - całkowite zaćmienie Księżyca - najważniejsze chyba zjawisko w miesiącu. Drugie już w tym roku całkowite zaćmienie Księżyca, które widoczne jest z terenów Polski i jednocześnie ostatnie do września 2015 roku. To wystarczający argument, by zachęcić do obserwacji tego zjawiska. Problemem jest jednak pora jego występowania. Ważną rolę odegra tu także nasza lokalizacja. Mówiąc najkrócej - im dalej znajdywać się będziemy na północny wschód, tym dłużej możliwe będzie obserwowanie fazy całkowitej.

Jeśli mieszkamy w pobliżu wschodnich granic kraju, a jeszcze lepiej północno-wschodnich, to fazę całkowitą teoretycznie będzie widać około godzinę. Jeżeli znajdujemy się blisko zachodnich, a zwłaszcza południowo-zachodnich granic kraju, dostaniemy co najwyżej 10 minut na dostrzeżenie fazy całkowitej, i to w momencie wyłaniania się Księżyca znad horyzontu, co może sprawić, że w ogóle go nie dostrzeżemy. Zjawisko widoczne będzie więc podczas wschodu naszego satelity.

Zaćmienie częściowe zacznie się jeszcze długo przed wschodem Księżyca. Początek fazy całkowitej będzie miał miejsce o godz. 15:05. W Suwałkach o tej porze, Księżyc będzie już w całości nad horyzontem, we Wrocławiu z kolei do wschodu Księżyca pozostawać będzie jeszcze około 30 minut (wschód o godz. 15:46). Faza całkowita zaćmienia potrwa do godz. 16:02. Na północnym wschodzie Polski o tej porze Księżyc znajdywać się będzie na wysokości 6 stopni kątowych, na południowym wschodzie zaledwie 2 stopni. Kraj będzie więc bardzo zauważalnie podzielony na część uprzywilejowaną i tę, która ma większe powody do zmartwienia.

Nikt z obserwatorów jednak nie powinien mieć pecha, jeśli chodzi o obserwacje drugiej części zjawiska, czyli fazy częściowej, od godz. 16:02. Wiadomo jednak, że najbardziej oczekiwaną częścią zjawiska jest faza całkowita, a do tej tym razem nie każdy będzie miał szczęście. O godz. 17:16 zakończy się zaćmienie częściowe, będące ostatnim możliwym do obserwacji etapem zjawiska.

Po zsumowaniu czasu obserwacji fazy całkowitej i fazy częściowej, osoby położone w najbardziej korzystnym miejscu w kraju będą miały niemal 2 godziny 15 minut widocznego zjawiska (północny wschód), osoby w najgorszym położeniu (południowy zachód) około 1 godzinę 10 minut, w tym tylko najwyżej kwadrans widocznego zaćmienia całkowitego na wysokości od 0-2 stopni kątowych.

Zjawisko, choć będzie ważnym wydarzeniem w astronomicznym kalendarzu na grudzień, to jednak nie będzie dobrze dostępne dla wszystkich obserwatorów w obrębie naszego kraju. W końcowej części artykułu symulacja ukazująca przebieg zaćmienia dla dwóch przeciwlegle wybranych miejsc w kraju - Suwałk i Wrocławia.

- 13/14.12 - maksimum roju Geminidów - rój, który zawsze jest aktywny. Rój, który w przypadku dogodnych warunków obserwacyjnych po prostu nie może zawieść obserwatorów. Tegoroczne maksimum przypada niestety trzy doby po ostatniej tegorocznej pełni Księżyca, niebo więc będzie bardzo rozświetlane przez blask naszego satelity, a ilość widocznych zjawisk może w znacznym stopniu się obniżyć. Wg szacunków, tegoroczne maksimum Geminidów może przynieść nawet ponad 120 zjawisk w ciągu godziny, ale tylko pewna ich część będzie dla nas dostrzegalna. Szczegóły w dedykowanym Geminidom artykule pod tym linkiem.

- 16/17.12 - Księżyc w pobliżu Marsa - określenie tego spotkania jako bliską koniunkcję byłoby chyba niezbyt celne. Odległość bowiem jaka będzie dzielić oba obiekty wyniesie 9 stopni kątowych. Księżyc zmierzać będzie ku III kwadrze, Mars świecący pomarańczowym blaskiem znajdywać się będzie początkowo w tej samej linii co Księżyc, z czasem jednak sytuacja ulegnie zmianie ze względu na szybki ruch Księżyca dookoła Ziemi. Najlepsza widoczność w drugiej połowie nocy.

- 20.12 - Księżyc w pobliżu Saturna i Spicy - spotkanie trzech różnych obiektów widoczne na niebie porannym. Dystans dzielący najjaśniejszą gwiazdę Panny od Saturna wynosić będzie 5 stopni, od Księżyca z kolei 3 stopnie kątowe. Tego poranka nasz Satelita zmierzać będzie ku ostatniemu tegorocznemu nowiu i jego oświetlenie wynosić będzie około 30%. Oznacza to, że mogą się pojawić dość dobre warunki do zaobserwowania światła popielatego, widocznego tym lepiej im mniejsza faza Srebrnego Globu, im ciemniejsze niebo i im wyższe położenie nad horyzontem.

- 22.12 - przesilenie zimowe - początek astronomicznej zimy nastąpi dokładnie o godz. 06:30 czasu polskiego, w czasie umownego wstąpienia Słońca w rejon gwiazdozbioru Koziorożca.

- 27.12 - koniunkcja Księżyca i Wenus - zjawisko widoczne od zachodu Słońca, przez kilkadziesiąt kolejnych minut. Księżyc będący trzy doby po ostatnim tegorocznym nowiu zbliży się do Gwiazdy Wieczornej na odległość 6 stopni kątowych. Najmniejszy dystans zachodzić będzie około godz. 16:30, kiedy Księżyc świecić będzie na wysokości 16 stopni kątowych, Wenus z kolei 6 stopni niżej. Tego wieczoru mogą zaistnieć dość dobre warunki do obserwacji światła popielatego, a zjawisko to szczególnie warto uwiecznić na zdjęciach. Ciemniejące niebo, cienki sierp Księżyca i bardzo jasna Wenus z pewnością doskonale będą razem upiększać kadr.

Animacja całkowitego zaćmienia Księżyca z 10.12.2011 r.

Linki:

- wątek na forum poświęcony obserwacjom całkowitego zaćmienia Księżyca w dniu 10 grudnia 2011 roku,
- wątek na forum dotyczący aktualnych warunków pogodowych.

MSL "Curiosity" w drodze na Marsa!

2011-11-26T17:45:00.000+01:00

Punktualnie i bez problemów technicznych - o godz. 16:02 czasu polskiego rozpoczęła się dziś misja sondy Mars Science Laboratory "Curiosity". Marsjański łazik wyniosła z Przylądka Canaveral na odpowiednią orbitę rakieta nośna Atlas V. Dzisiejszy start był kolejnym z tych, które szczęśliwie dochodzą do skutku za pierwszym podejściem.

MSL jest jedną z najambitniejszych jak do tej pory misji w kierunku Czerwonej Planety. Nigdy do tej pory na naszego planetarnego sąsiada nie była wysyłana sonda takich rozmiarów i gabarytów (łącznie masa łazika wynosi ponad 3,5 tony). Główne założenia misji to zdobycie wiedzy na temat czy kiedykolwiek mogło istnieć życie na powierzchni Marsa, jak ukształtowany jest obecnie klimat planety, a także jaka jest jej geologia. Misja ma wiele celów, które mają przygotować również człowieka do załogowej eksploracji Marsa.

Dzisiejszy udany start sondy to tak naprawdę dopiero początek w długiej misji łazika. Tylko na powierzchni Czerwonej Planety sonda ma spędzić 686 dni. Najpierw musi jednak do niej dotrzeć. Po poprawnym osiągnięciu orbity parkingowej w czasie dzisiejszego startu, za pomocą odpaleń manewrowych dokonano nakierowania sondy na odpowiednią trajektorię, która doprowadzi ją prosto w stronę Marsa. Lot w kierunku planety potrwa około 8 miesięcy. Emocje związane z lądowaniem MSL na Marsie przeżywać zatem będziemy w połowie sierpnia 2012 roku.

Prognozy pogody nad Przylądkiem Canaveral dawały w dniu dzisiejszym 70% szans na sprzyjające warunki atmosferyczne. Jak się okazało, pogoda była wystarczająco dobra, aby cały personel misji wydal jednomyślnie zgodę na przeprowadzenie startu w pierwszym okienku startowym, na dodatek w momencie jego otwarcia (start mógł nastąpić w przedziale czasowym od godz. 16:02 do 17:45 CET). Przygotowania do startu postępowały jednak na tyle sprawnie, by o godz. 15:58 mogła zostać uruchomiona ostatnia faza odliczania od stanu T -4 minuty. O godz. 16:02 rozpoczął się kolejny etap na drodze do poznawania Czerwonej Planety. Misja marsjańskiego łazika "Curiosity" właśnie się rozpoczęła!

Zapis wideo ze startu MSL "Curiosity".

Video: NASA

Fot. Stephen Clark

Bezpieczny powrót załogi Sojuza TMA-02M

2011-11-22T14:01:00.001+01:00

Kilka godzin temu nastąpiło lądowanie rosyjskiej kapsuły Sojuz TMA-02M z trzyosobową załogą na pokładzie. Zetknięcie statku z powierzchnią ziemi nastąpiło o godz. 03:26 czasu polskiego (08:26 czasu lokalnego), na około pół godziny przed wschodem Słońca.

Zanim Sojuz znalazł się na zaśnieżonych już stepach Kazachstanu, w nocy rozpoczęły się procedury przygotowujące statek do lądowania. Tuż po północy Sojuz odcumował od pokładu Międzynarodowej Stacji Kosmicznej ISS. Wcześniej nastąpiło przekazanie dowództwa dla 30. Ekspedycji ISS, którą od dziś dowodzi Anton Szkaplerow.

O godz. 02:32 czasu polskiego uruchomiono manewrowy silnik kapsuły Sojuz, który zainicjował spadek z orbity. Po czterech minutach poinformowano o pomyślnym manewrze deorbitacyjnym. Kilkanaście minut później, o godz. 02:59 doszło do prawidłowej separacji wszystkich trzech modułów statku i przyjęcia odpowiedniej orientacji do wejścia w ziemską atmosferę. Krótko po tym, astronauci odczuli pierwsze skutki oddziaływania atmosfery. Rozpoczął się najgroźniejszy etap powrotu, w którym załogę ochraniała tylko osłona termiczna. Pierwsze chwile wchodzenia w atmosferę udało się zarejestrować także załodze stacji kosmicznej, na których widać, jak dookoła statku Sojuz wytwarza się rozgrzana do temperatur rzędu 1600 stopni Celsjusza jasna plazma. Po przejściu przez punkt atmosfery, w którym na załogę działały największe przeciążenia, o godz. 03:11 na wysokości 10 km doszło do wypuszczenia spadochronów hamujących. O godz. 03:26 Sojuz TMA-02M z trójką astronautów bezpiecznie osiadł na Ziemi. Krótko po tym wydarzeniu, personel techniczny i ratunkowy znalazł się na miejscu, zabezpieczając statek i kosmonautów.

Radosna trójka kosmonautów w kapsule Sojuz już po wylądowaniu.

Dowódca 29. Ekspedycji, astronauta NASA, Mike Fossum.

Drugi członek 29. Ekspedycji, Satoshi Furukawa.

Trzeci członek załogi Sojuza TMA-02M, Siergiej Volkov.

Satohsi Furukava.

Załoga 29. Ekspedycji ISS już zabezpieczona.

Wschód Słońca nad stepami Kazachstanu i.. kapsułą Sojuz TMA-02M.

Misja dowódcy 29. Ekspedycji ISS, Mike'a Fossuma oraz dwóch pozostałych członków tej ekspedycji - Satoshiego Furukawy i Sergieja Volkvoa trwała 167 dni, 6 godzin i 12 minut. W lipcu tego roku astronauta Mike Fossum wziął udział w spacerze kosmicznym EVA-1, który był realizowany podczas ostatniej w historii misji promu kosmicznego. Partnerował mu Ron Garan, członek załogi statku Sojuz TMA-21, który od ISS odcumował 16 września. Obecnie na ISS przebywa więc tylko trójka astronautów, którzy znaleźli się na stacji w minioną środę. Jeszcze w tym roku, 21 grudnia ma się rozpocząć misja trzeciego statku Sojuz nowej serii (TMA-03M), która po dwóch dniach dołączy do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej.

Poniżej opisane we wpisie wydarzenia w wersji filmowej, tym razem również dzięki astronautom przebywającym na pokładzie stacji ISS.

Pożegnanie 29. Ekspedycji ISS i odcumowanie od stacji kosmicznej. (NASA/ReelNASA)

Sojuz TMA-02M wchodzi w ziemską atmosferę. Niesamowite nagranie wykonane z pokładu Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. (NASA/SpaceVidsNet)

Montaż ukazujący wejście Sojuza TMA-02M w atmosferę ziemską i załogę statku już po wylądowaniu, zabezpieczaną przez ekipę techniczną. (NASA/Spaceflight101)

Fot. gctc.ru

Podsumowanie aktywności roju Leonidów

2011-11-21T22:00:00.000+01:00

W noc z minionego czwartku na piątek przypadło tegoroczne maksimum meteorów należących do roju Leonidów. Jak czytelnicy tego bloga mogli zauważyć, o zjawisku tym nie było tutaj więcej wzmianek od tej ogólnej w listopadowym "Niebie nad nami". Prognozy astronomów informowały o jednym z niższych maksimum Leonidów, a fakt ich największej aktywności w minionym tygodniu nie był nagłaśniany w mediach w takim stopniu jak podczas innych aktywniejszych maksimów.

Jak się okazuje, prognozy astronomów w kwestii tegorocznego maksimum Leonidów okazały się być słuszne. Omijam w tym momencie to, co udało się zobaczyć (a raczej czego nie udało się zobaczyć) obserwatorom z Polski, ponieważ w warunkach całkowitego zachmurzenia lub gęstego zamglenia jakie utrzymywało się nad naszym krajem w czasie maksimum, kwestia ta wydaje się być oczywista. Warto podsumować jednak te obserwacje, które udało się przeprowadzić innym amatorom z poza granic Polski. Choć nowe wyniki do Międzynarodowej Organizacji Meteorytowej (IMO) wciąż napływają, część informacji można już streścić.

Wspomniałem, że prognozy co do aktywności Leonidów w 2011 roku były trafne. Mówiły one o 20 - 25 zjawiskach w ciągu godziny, podczas najkorzystniejszego położenia obserwatora w możliwie dobrych warunkach obserwacyjnych i meteorologicznych (ZHR). Po nadesłaniu do IMO raportów obserwacyjnych stworzonych przez 19 obserwatorów, położonych w obrębie 11 krajów, wskaźnik ZHR nie osiągnął wyższej wartości niż 22.

Rozmieszczenie obserwatorów tegorocznych Leonidów (IMO).

Teoretycznie, aktywność tego roju meteorów trwa od 10 do 23 listopada. Pierwsze w tym roku obserwacje Leonidów przeprowadzono jednak szybciej, bo już 6 dnia miesiąca. Choć natężenie zjawisk dopiero zaczynało wzrastać od zera, to pierwsze meteory tego roju były już obserwowane. Zauważalnie zwiększenie aktywności meteorów dało się odczuć na dobę przed prognozowanym maksimum (ZHR w przedziale od 10 do 15 zjawisk). Maksimum Leonidów, przewidywane na godz. 04:40 UT (05:40 czasu polskiego) w piątkowy poranek, przyniosło większą ilość zjawisk, jednak nawet w czasie jego trwania współczynnik ZHR nie zdołał osiągnąć bardziej efektownych wartości. Pomiędzy 17, a 19 listopada notowano najwyższą jak do tej pory liczbę zjawisk, a obecnie stopniowo ona maleje. Za dwa dni zakończy się aktywność tego roju i być może do tego czasu napłyną kolejne dane obrazujące aktywność tych meteorów już po maksimum. Wskaźnik ZHR zapewne już nie zwiększy się, nie mniej o ile w ciągu najbliższych dwóch dni pojawia się nowsze informacje, to niniejszy wpis zostanie zaktualizowany.

Wykres obrazujący aktywność tegorocznych Leonidów od 5 do 21 listopada. Największe natężenie zjawisk uwidacznia się pomiędzy 17, a 19 dniem miesiąca (IMO).

Można więc śmiało rzec, iż przewidywania co do największego natężenia tego roju meteorów w tym roku nie minęły się z prawdą. Dla obserwatorów z naszego kraju, pogoda jak zwykle nie była wymarzona, pomimo, że byliśmy wówczas... pod wpływem wyżu. Od kilku tygodni, nawet w listopadzie pozostajemy o dziwo w strefie wysokiego ciśnienia, niestety ten układ wyżowy jest typowym dla jesieni, w którym o bezchmurne niebo i tak trudno. W części regionów Polski utrzymywało się całkowite zachmurzenie chmurami piętra niskiego, tam gdzie "przerw" w chmurach było najwięcej, tam wytworzyły się bardzo gęste mgły i zamglenia, które również uniemożliwiły obserwacje meteorów. Mówiąc najkrócej, tradycji stało się zadość i na maksimum Leonidów, warunki pogodowe jak zwykle pozostawiały wiele do życzenia. Jedyna pociecha w fakcie, iż było to jedno z niższych maksimów tego roju, a z pewnością nie takie, jakiego byśmy oczekiwali. Pozostaje mieć nadzieję, że aura będzie z nami współpracować zwłaszcza podczas tych lat, w czasie których aktywność Leonidów będzie na tym większym, efektowniejszym poziomie. W tym roku "pogodowa" tradycja została podtrzymana, ale jak się okazuje, chyba nie mamy dużych powodów do narzekania.

Udane cumowanie Sojuza TMA-22

2011-11-16T20:15:00.000+01:00

Dzisiaj, o godz. 06:24 czasu polskiego załogowy statek kosmiczny Sojuz TMA-22 przycumował do pokładu Międzynarodowej Stacji Kosmicznej ISS. Dokowanie nastąpiło dokładnie o godz. 06:24 czasu polskiego, czyli o kilka minut wcześniej niż zakładał plan lotu. Automatyczne cumowanie nastąpiło do węzłów modułu Poisk, który został przyłączony do pokładu ISS 12 listopada 2009 roku.

Jak dotychczas, rozpoczęta dwa dni temu misja rosyjskiego statku przebiega bez zakłóceń. Trójkę kosmonautów Sojuza TMA-22 powitała na stacji kosmicznej jej dotychczasowa stała załoga. Chwilowo na pokładzie orbitalnej stacji znów znajduje się aż sześcioro astronautów, jednak jest to sytuacja krótkoczasowa. Już wkrótce astronauci Mike Fossum, Satoshi Furukawa i Sergiej Volkow opuszczą pokład ISS i rozpoczną szybką podróż do domu. Odcumowanie załogowego statku Sojuz TMA-02M zaplanowane jest na 21 listopada, lądowanie z kolei kilka godzin później, 22 listopada o godz. 03:24 czasu polskiego.

Po odcumowaniu TMA-02M, jeszcze w tym roku liczba stałych członków stacji ISS powinna zwiększyć się do 6 osób. Na 21 grudnia bowiem planowany jest kolejny załogowy start ku Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Rozpoczęcie misji statku Sojuz TMA-03M powinno nastąpić 21 grudnia. Aktualna misja załogi stanowiącej skład 29. Ekspedycji ISS ma potrwać do 16 marca 2012 roku.

Dokowanie Sojuza TMA-22 do stacji ISS. Credit: NASA TV

Powitanie załogi Sojuza TMA-22 na ISS. Credit: NASA TV

LIVE LAUNCH BLOG: Sojuz TMA-22

2011-11-14T04:00:00.000+01:00

Niniejszy wpis aktualizowany jest na bieżąco. Aby odczytywać nowe informacje, zalecane jest odświeżanie witryny (klawisz F5) co pewien czas. Zamieszczone zdjęcia pochodzą z przekazu telewizji NASA.

05:45 W tym momencie kończy się także dzisiejszy blog na żywo z pierwszego załogowego startu na ISS. Anton Szkaplerow, Anatolij Iwaniszyn i Daniel Burbank - nowi rezydencji stacji kosmicznej rozpoczęli swoją misję zgodnie z planem i za dwa dni staną się w pełni załogą orbitalnego kompleksu. Ich powrót na Ziemię spodziewany jest 16 marca 2012 roku. Dziękuję wszystkim, którzy zechcieli przyłączyć się do dzisiejszej relacji!

Start Sojuza TMA-22. Credit: NASA/iss2013

05:40 Na tym kończy się dzisiejszy przekaz na żywo telewizji NASA. Za moment powtórki startu z większej ilości kamer śledzących.

05:35 Od startu minęło 21 minut. Kapsuła Sojuza TMA-22 zgodnie z planem i bez najmniejszych przeszkód znalazła się w przestrzeni kosmicznej, a jej trzyosobowa załoga rozpoczyna teraz dwudniową "pogoń" za Międzynarodową Stacją Kosmiczną. Procedury "post-launch" przebiegają wg harmonogramu.

05:27 Oficjalny czas startu zarejestrowany przez kontrolę lotu to 05:14:03 czasu polskiego - dokładnie tak, jak przewidywał plan. Dziś obyło się bez niechcianych problemów technicznych. Kosmonauci są bezpieczni.

05:25 Panele słoneczne i anteny Sojuza TMA-22 rozłożone poprawnie. Sojuz z załogą bezpiecznie dotarł na orbitę rozpoczynając dwudniową podróż do stacji kosmicznej ISS. Dokowanie zaplanowane jest na środę, ok. godz. 06:40 czasu polskiego.

05:23 T +9 minut. Trzeci stopień rakiety Sojuz odrzucony poprawnie! Rozpoczyna się pełny stan nieważkości - załoga na orbicie okołoziemskiej!

05:21 T +7 minut 30 sekund. Prędkość pojazdu wzrosła do 19,695 stóp/sekundę.

05:20 T +6 minut. Brak problemów technicznych z rakietą Sojuz.

05:19 T +5 minut. Separacja drugiego stopnia rakiety Sojuz. Wysokość 106 mil. Następuje zapłon trzeciego stopnia. Lot przebiega nominalnie, załoga bez problemów mknie w przestrzeń kosmiczną.

05:17 System ratunkowy odrzucony od rakiety.

05:15 T +1:58. Separacja pierwszego stopnia rakiety Sojuz. Prędkość 4291 stóp/sekundę.

05:15 T +1:10. Prędkość rakiety 1640 stóp/sekundę.

05:14 LIFTOFF! Zapłon i wznoszenie statku Sojuz TMA-22! Rozpoczyna się pierwsza załogowa wyprawa w kierunku ISS od czasu zamknięcia programu promów kosmicznych!

05:13 T -15 sekund. Uruchomienie silników rakiety Sojuz!

05:13 Sojuz na zasialaniu wewnętrznym. Minuta do startu.

05:11 T -2 minuty 40 sekund. Trzeci stopień rakiety Sojuz przełączony na zasilanie wewnętrzne.

05:10 T -4 minuty.

05:09 Załoga dokonała zamknięcia hełmów w skafandrach.

05:08 Automatyczna sekwencja zapłonu uruchomiona. Wszystkie systemy zgłaszają gotowość do lotu!

05:07 T -7 minut, przygotowanie do uruchomienia ostatniej sekwencji odliczania.

05:04 Do startu pozostało 10 minut.

05:03 Aktywowanie sekwencji startowej. Urządzenie rejestrujące telemetrię ze statku Sojuz zostały uruchomione zgodnie z planem.

05:02 T -12 minut. Do startu pozostały ostatnie minuty. Za minutę powinna zostać aktywowana sekwencja zapłonu, która pełną gotowość do działania osiągnie 5 minut później.

05:00 T -14 minut. Okolice platformy startowej zostały całkowicie oczyszczone z personelu technicznego.

04:55 Warunki pogodowe są dziś akceptowalne dla startu Sojuza TMA-22. Niebawem zostaną aktywowane urządzenia telemetryczne na pokładzie kapsuły.

04:54 T -20 minut.

04:49 T -25 minut. Okolice stanowiska startowego są oczyszczane z personelu technicznego.

04:46 Zakończyło się sprawdzanie szczelności skafandrów ciśnieniowych, w które kosmonauci ubrali się na 4 godziny 20 minut przed startem.

04:44 T -30 minut. Nastąpiło uzbrojenie systemu ewakuacyjnego, który może zostać aktywowany podczas wznoszenia rakiety Sojuz w razie poważnych problemów mogących zagrażać życiu załogi.

04:42 Jak możemy się przekonać po zdjęciach na żywo z okolic stanowiska startowego, zima w rejonie kosmdromu Baikonur w Kazachstanie zawitała na stałe. O godz. 03:20 zamknięto przedział załogowy Sojuza TMA-22 i dokonano inspekcji jego tylnej części, która odegra najważniejszą rolę podczas deorbitacji i wchodzenia w ziemską atmosferę pod koniec misji w połowie marca 2012 roku.

04:41 Jedyny amerykanin na pokładzie rosyjskiej kapsuły, Daniel Burbank odbył już dwie kosmiczne wyprawy. Pierwszym jego lotem na orbitę była misja STS-106 w roku 2000, drugą - STS-115 w roku 2006. Oba loty odbył na pokładzie promu kosmicznego Atlantis.

04:40 T -34 minuty do startu.

04:38 Trzyosobowa załoga TMA-22 nie może dziś liczyć na tyle miejsca w swojej kapsule, ile było to możliwe na pokładzie wycofanych z eksploatacji amerykańskich promów kosmicznych. Przedział załogowy mieści się w wymiarach 2x2,1 m. Telewizja NASA ukazuje zdjęcia na żywo z kapsuły statku - załoga gotowa do lotu.

04:34 Krótko po godz. 03:00 rozpoczęto ostatni tryb ładowania paliwa, już poprzez tryb uzupełniania paliwa. Procedura ta rozpoczęła się wraz z aktywacją systemów elektronicznych na pokładzie Sojuza TMA-22.

04:30 Rozpoczyna się transmisja telewizji NASA.

04:27 T -47 minut. Dla dowódcy misji Antotna Szkaplerowa będzie to pierwszy lot kosmiczny. Podobnie sytuacja prezentuje się w wypadku jego narodowego kolegi Anatolija Iwaniszyna. Dla amerykańskiego astronauty Daniela Burbanka będzie to już 3 wyprawa w przestrzeń kosmiczną.

04:19 Tuż po godz. 02:30 CET wydano zgodę na kontynuowanie przygotowań i odliczania do startu misji. Główną część tankowania materiałami pędnymi zakończono około godz. 03:00 czasu polskiego.

04:15 Około godz. 02:15 rozpoczęło się ładowanie nadtlenku wodoru, ciekłego azotu i ciekłego tlenu do zbiorników rakiety Sojuz-FG. Kolejną czynnością personelu technicznego było odpowietrzenie przedziału załogowego kapsuły Sojuz TMA-22.

04:14 Do startu Sojuza pozostaje dokładnie 60 minut. Dokładny planowany czas startu to godz. 05:14:03 czasu polskiego.

04:11 W locie na ISS wezmą udział Anton Szkaplerow - dowódca misji, Anatolij Iwaniszyn i Daniel Burbank (USA). Pełnymi rezydentami stacji kosmicznej powinni się oni stać w środę przed południem czasu polskiego. Dokowanie statku w przypadku dzisiejszego startu powinno nastąpić 16 listopada, około godz. 06:40.

04:10 W misji weźmie udział trójka astronautów, którzy udadzą się w kilkumiesięczny pobyt na pokład Międzynarodowej Stacji Kosmicznej ISS. Miejsca na pokładzie powinni oni byli zająć około godz. 02:45 czasu polskiego.

04:07 Przekaz telewizji NASA powinien rozpocząć się w ciągu kilkunastu minut.

04:00 Po kilku miesiącach przerwy pora na kolejny "blog na żywo". Rozpoczyna się specjalna relacja z finałowego odliczania do startu rosyjskiego statku Sojuz TMA-22 - pierwszego startu z udziałem człowieka, po zamknięciu amerykańskiego Programu Promów Kosmicznych!

Sojuz TMA-22 gotowy do poniedziałkowego startu

2011-11-11T16:23:00.000+01:00

Na terenie kosmodromu Baikonur w Kazachstanie rozpoczęły się finałowe przygotowania do poniedziałkowego startu Sojuza TMA-22 z trójką astronautów na pokładzie. Celem misji jest Międzynarodowa Stacja Kosmiczna ISS, do której statek powinien przycumować w środę, około godziny 06:40 czasu polskiego.

Wczoraj do wywozu na stanowisko startowe przygotowano rakietę Sojuz-FG, która na wyrzutni znalazła się w dniu dzisiejszym.

Fot. www.energia.ru

Rakieta Sojuz-FG, która wyniesie załogowy statek kosmiczny TMA-22 została przetransportowana na wyrzutnię specjalną trasą kilka godzin temu. Wywóz na stanowisko startowe rozpoczął się jeszcze przed świtem czasu lokalnego. Po kilkugodzinnej operacji, rakieta Sojuz-FG znalazła się na wyrzutni. Teraz, zabezpieczonego na platformie startowej Sojuza czekają już tylko nieco ponad dwa dni oczekiwania na rozpoczęcie misji w kierunku ISS. Poniżej garść zdjęć z procedury wytaczania rakiety na stanowisko startowe.

Choć finałowe przygotowania przed startem rozpoczynają się już na trzy dni przed rozpoczęciem misji, samo odliczanie przebiega w zupełnie inny sposób niż miało to miejsce choćby podczas oczekiwania na starty amerykańskich promów kosmicznych. Nie ma tu słynnych przerw technicznych, podczas których następowały najczęściej uzupełniające prace techniczne, a sam start jest bardziej pewny niż miało to miejsce w czasie lotów wahadłowców. Oczywiście bywa i tak, że nawet załogowe starty Sojuzów są wstrzymywane, jest to jednak sporadyczne zjawisko, a rosyjskie konstrukcje wydają się być lepiej przetestowane i zaufane od historycznych już dziś promów kosmicznych. W najbliższy poniedziałek przekonamy się, czy kolejny start załogowej rosyjskiej rakiety zostanie przeprowadzony bezproblemowo tak jak większość poprzednich.

Zapłon silników Sojuza i początek wznoszenia astronautów w przestrzeń kosmiczną zaplanowany jest na poniedziałek, na godz. 05:14 czasu polskiego. Po godz. 04:15 przewiduje się rozpoczęcie przekazu telewizji NASA. Blog na żywo powinien ruszyć około godz. 04:00.

Fot. energia.ru

27. spotkanie obserwacyjne - z Księżycem w roli głównej

2011-11-10T14:00:00.000+01:00

Po nieco dłuższej przerwie w miniony czwartek udało się nam wspólnie przeprowadzić kolejne spotkanie pod niebem gwiaździstym. Nasze wspólne zmagania z niebem gwiaździstym rozpoczęły się około godz. 19:30.

Zanim uczestnicy się zeszli, z teleskopu skierowanego na przebywający w I kwadrze Księżyc skorzystali liczni przechodnie, którzy byli wyjątkowo zainteresowani widokami naszego satelity przez coś większego od lornetki. Całe szczęście, że spotkaliśmy się w czasie I kwadry, przynajmniej można było usłyszeć liczne "ochy" i "achy" od przypadkowych gości na naszym spotkaniu.

Tuż po dwudziestej, na obserwacjach byli już również stali bywalcy. Na pierwszy ogień poszedł oczywiście Księżyc. Warunki pogodowe nie były tego wieczoru idealne - występowało umiarkowane zamglenie. Jak się okazało, w tej lekkiej mgle nasz satelita wyglądał wyjątkowo stabilnie. Atmosfera niemalże stała w bezruchu. Ostrość obrazu praktycznie cały czas idealna. Jak się miało później okazać, nie tylko na Srebrnym Globie udało nam się uzyskać idealne obrazy. Po kilkunastu minutach napawania się widokami niezliczonych kraterów, pasm górskich i niezwykle plastycznych obrazów nierówności księżycowej topografii, odpłynęliśmy w nieco dalsze zakątki naszego Układu Słonecznego. Drugim przystankiem musiał być Jowisz.

Król Planet, przebywający w okolicach opozycji był w najkorzystniejszym położeniu względem nas od ponad 13 miesięcy. Szczęśliwie, tego wieczoru trafiliśmy na widoczność wszystkich czterech jego księżyców galileuszowych. Za sprawą bardzo stabilnej atmosfery (tej ziemskiej) obrazy atmosfery - tej jowiszowej - okazały się chyba najlepsze jakie udało nam się uzyskać podczas wszystkich dotychczasowych spotkań grupowych. Choć nie udało nam się doczekać tranzytu Wielkiej Czerwonej Plamy, możemy być chyba co najmniej zadowoleni z zaobserwowanych detali i struktur w atmosferze tego gazowego olbrzyma. Przy następnej okazji na pewno do niego powrócimy.

Po obserwacji najjaśniejszego po Księżycu wówczas obiektu na niebie, wędrując po nieboskłonie dotarliśmy do pierwszego zwiastuna coraz bliższej nam zimy. Następny przystanek - Plejady. Odczuliśmy tutaj już niestety gęstniejącą mgłę, która utrudniała obserwacje gwiazd tej gromady otwartej. O ile tak jasne obiekty jak Jowisz czy Księżyc były widoczne idealnie w tym nieruchomym wręcz powietrzu, o tyle gwiazdy zaczęły szybko zanikać w zamgleniach. Swoje na Plejadach oczywiście zobaczyliśmy. Można rzec, że pod koniec spotkania, gromadę tę widzieliśmy w prawdziwej "mgławicy" ...szkoda tylko, że tej ziemskiej, która zmusiła nas do szybszego kończenia wspólnego spotkania. Około 22:00 widoczność spadła do około 100 metrów.

Przez niemal trzy godziny stania przy sprzęcie, w mglistej scenerii i temperaturze powietrza oscylującej w okolicach zera minęło nasze 27. już wspólne spotkanie obserwacyjne. Tyle ile było w naszych możliwościach spróbowaliśmy zobaczyć; myślę, że możemy być zadowoleni z tych obserwacji. Dziękuję uczestnikom za przybycie - jednak grupowo marznie się przyjemniej niż w pojedynkę;-) Po długiej przerwie udało nam się przeprowadzić to astronomiczne spotkanie, a kiedy przyjdzie czas na kolejne? Być może listopad okaże się w tym roku bardziej łaskawy niż to zwykle bywa...

Sojuz TMA-22: Tydzień do startu

2011-11-07T13:42:00.000+01:00

Od dzisiaj pozostaje nam dokładnie ostatni tydzień oczekiwania na start rosyjskiego statku Sojuz TMA-22, z kosmodromu Baikonur w Kazachstanie.

Wydarzenie to skupi prawdopodobnie jedną z liczniejszych widowni w tej kategorii startów, a to z wielu względów. Poza faktem, iż będzie to ostatni start statku typu TMA, głównym powodem zwiększenia zainteresowania tym lotem będzie z pewnością większa niż zwykle przy startach Sojuzów dawka emocji, nie tylko z resztą dla widzów.

Nie tak dawno przecież, bo 24 sierpnia bieżącego roku doszło do niepowodzenia startu rakiety Sojuz-U, która na orbitę miała wynieść bezzałogowy statek transportowy Progress 44P z zaopatrzeniem dla astronautów przebywających na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej ISS. Przez 325 sekund, wznoszenie przebiegało poprawnie, jednak tuż po zapłonie trzeciego stopnia rakiety, przestał on pracować, skutkiem czego pojazd nie nabrał niezbędnej prędkości do osiągnięcia orbity okołoziemskiej, a rakieta Sojuz wraz ze statkiem Progress 44P weszła powtórnie w ziemską atmosferę i w znacznej części uległa zniszczeniu. Z powodu tego incydentu astronauci ISS nie otrzymali nowego ładunku, a zdarzenie to rzuciło w pewnym sensie cień na przyszłe starty rosyjskich rakiet. Konstrukcje, w których pokładano największe nadzieje po wycofaniu z eksploatacji amerykańskich promów kosmicznych - zawiodły na samym początku. Na szczęście ilość zapasów na ISS nie wymusiła opuszczenia stacji przez astronautów, a taką opcję również rozważano po nieudanym starcie Sojuza.

W poprzednią niedzielę, 30 października przeprowadzono pierwszy po wspomnianym incydencie start rakiety Sojuz-U ze statkiem transportowym Progress 45P. Tym razem obyło się bez problemów, a Progress poprawnie wszedł na orbitę. We wtorek, 2 listopada o godz. 12:41 czasu polskiego nastąpiło dokowanie statku do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, astronauci otrzymali od dawna oczekiwany ładunek, a to oznacza że najgorszy możliwy scenariusz związany z opuszczeniem pokładu stacji przez załogę, nie będzie prawdopodobnie miał odzwierciedlenia w rzeczywistości. Powodzenie startu rakiety Sojuz-U ze statkiem Progress 45P może oznaczać przerwanie chwilowego kryzysu w rodzinie rosyjskich rakiet tego typu.

Choć trójkę astronautów w statku TMA-22 wyniesie rakieta Sojuz-FG, Rosyjska Agencja Kosmiczna zadecydowała, że przed pierwszym lotem załogowym Sojuza-FG, nastąpi opisany wyżej testowy lot Sojuza-U z Progressem 45P. Lot ten przebiegł poprawnie, Progress 45P prawidłowo przycumował do ISS, więc najprawdopodobniej nie dojdzie do kolejnych opóźnień startu załogowego TMA-22. Warto w tym miejscu odnotować, że pierwotnym dniem startu załogi Sojuza TMA-22 miał być 30 września 2011 roku. Zanim nadszedł ten dzień, start przyspieszono do 22 września, jednak po problemie rakiety Sojuz-U jaki wystąpił 24 sierpnia, loty rosyjskich Sojuzów zawieszono do czasu wyjaśnienia przyczyny awarii podczas wspomnianego felernego startu. Planowana misja statku Sojuz TMA-22 będzie pierwszym lotem po zamknięciu Programu Lotów Promów Kosmicznych, podczas którego na orbitę wokółziemską ponownie poleci człowiek.

Logo misji Sojuz TMA-22.

Załoga Sojuza TMA-22. Od lewej: Daniel Burbank (USA), Anton Szkaplerow (Rosja) i Anatolij Iwaniszyn (Rosja).

Od kilku miesięcy załoga TMA-22 kontynuuje przygotowania do lotu. Ostatni ich etap rozpoczął się wraz z przylotem astronautów na kosmodrom Baikonur na przełomie października i listopada. Na pokładzie kapsuły znajdą się płk Anton Nikołajewicz Szkaplerow, ppłk Antonij Aleksiejewicz Iwaniszyn, a także kapitan Straży Przybrzeżnej Stanów Zjednoczonych, Daniel Burbank. Po starcie, przez kolejne dwie doby statek będzie "doganiał" ISS, do której powinien przycumować w środę, 16 listopada o godz. 06:37 czasu polskiego. Po połączeniu ze stacją kosmiczną, Sojuz TMA-22 będzie stanowił jeden z awaryjnych statków ratunkowych, na wypadek nagłej konieczności opuszczenia orbitalnego kompleksu przez astronautów.

Planowo misja TMA-22 powinna potrwać do 16 marca. Jeżeli nie dojdzie już do kolejnych przesunięć daty startu, a wiele przesłanek na to wskazuje - misja trójki nowych rezydentów stacji kosmicznej powinna rozpocząć się w poniedziałek, 14 listopada o godz. 04:14 GMT (05:14 czasu polskiego). Wydarzenie to transmitowane będzie na żywo w telewizji NASA.

NIEBO NAD NAMI (11): Oczekiwany powrót najjaśniejszej z planet

2011-10-29T21:00:00.000+02:00

Przed nami przedostatni miesiąc Roku Jana Heweliusza. Miesiąc, który rzadko kiedy bywa zadowalający dla obserwatorów gwiazd, a to oczywiście z przyczyn czysto meteorologicznych - zazwyczaj w ciągu tego miesiąca tylko około 10 nocy jest bezchmurnych. Nie powinno to jednak nas zrażać, tym bardziej że na nieboskłonie będziemy mieli szanse podziwiać większą ilość planet niż w kilku ostatnich tygodniach. O szczegółach jak zwykle w dalszej części artykułu.

Dni, z czego cieszą się obserwatorzy - skracają się coraz bardziej, a to jeszcze nie koniec. 1 listopada dzień rozpoczyna się o godz. 06:49 (dane dla Pomorza) i kończy o 16:07. Ostatniego dnia miesiąca pory wschodu i zachodu Słońca przesuwają się odpowiednio do 07:43 i 15:23. W listopadzie wysokość kątowa Słońca w czasie górowania maleje z 21 do 14 stopni. Bezksiężycowe noce wypadają w tym miesiącu w drugiej połowie listopada oraz w okolicach końca miesiąca, bowiem kolejność faz naszego satelity jest następująca: I kwadra 2 listopada, pełnia 10 listopada, III kwadra 18 listopada i nów 25 listopada. Najciemniejsze niebo czeka nas zatem w ostatniej dekadzie miesiąca.

Widoczność planet w listopadzie:

MERKURY - planeta znajduje się zbyt blisko Słońca i jest niewidoczna.

WENUS - po kilku miesiącach przerwy najjaśniejsza z planet powraca na niebo. I choć miesiąc ten będzie trudnym jeśli chodzi o warunki obserwacyjne naszej planetarnej sąsiadki, to pierwsze próby jej dostrzeżenia możemy śmiało podejmować w drugiej połowie miesiąca, a najlepiej w ostatnim jego tygodniu. Aby ją odnaleźć, powinniśmy kierować swoje oczy bardzo nisko nad południowo-zachodnim horyzontem, na wysokości około 5 stopni kątowych. W kolejnych tygodniach sytuacja będzie się poprawiać. Powrót Wenus do widoczności oznacza zatem początek nowego sezonu obserwacyjnego 2011/2012, który potrwa aż do ostatnich dni maja przyszłego roku. Co więcej, aktualnie rozpoczynająca się widoczność planety przypada o porze wieczornej, po zachodzie Słońca. Podobną sytuację mieliśmy zimą 2009 roku.

MARS - warunki widoczności Czerwonej Planety w dalszym ciągu będą się poprawiać. Przez cały miesiąc planeta przebywać będzie w gwiazdozbiorze Lwa. Na początku miesiąca Mars wschodzi już około 23:30 i na około godzinę przed wschodem Słońca osiąga wysokość sięgającą 49 stopni kątowych. Rozmiar tarczki jest jeszcze niewielki (6 sekund kątowych) co utrudnia obserwacje większych szczegółów na jego powierzchni, amatorsko można jednak próbować dostrzec fazę planety wynoszącą około 90%. Szczególnie warto obserwować Marsa od 9 do 12 listopada, gdy znajdzie się w złączeniu z Regulusem - najjaśniejszą gwiazdą Lwa. Największe zbliżenie nastąpi w nocy z 10 na 11 dnia miesiąca, kiedy to dystans dzielący oba ciała wyniesie zaledwie 1 stopień i 17 minut. Warto uwiecznić to zjawisko, próbując udokumentować skrajnie odmienne barwy oby obiektów - rdzawo-pomarańczowej w przypadku Marsa i jaskrawo błękitnej w przypadku Regulusa. Zjawisko idealne dla posiadaczy lornetek, ale widoczne najlepiej w drugiej połowie nocy (po godz. 00:00 CEST).

JOWISZ - planeta wciąż znajduje się w pobliżu opozycji, która przypadła w ostatnich dniach października. Warunki widoczności są więc nieustannie najlepsze w całym roku - planeta ma największe rozmiary kątowe sięgające 49 sekund kątowych, jasność -2,9 mag i jest widoczna przez całą noc, wschodząc wraz z zachodem Słońca i górując około północy. W listopadzie Jowisz wciąż przebywać będzie w rejonie gwiazdozbioru Barana.

SATURN - podobnie jak Wenus, tak i Saturn ponownie staje się dostępny dla obserwatorów. Na początku miesiąca, szósta planeta naszego Układu Słonecznego wschodzi około półtorej godziny przed Słońcem, a w czasie jego wschodu osiąga wysokość około 12 stopni kątowych nad wschodnim horyzontem. To wciąż niewiele, by sensownie ją obserwować, jednak z każdym porankiem sytuacja będzie się poprawiać. Dla porównania, 30 listopada Saturn wzejdzie już o godz. 03:30 CEST, by na godzinę przed wschodem Słońca osiągnąć wysokość niemal 23 stopni kątowych. Planeta przez cały miesiąc przebywać będzie w gwiazdozbiorze Panny, w niedalekiej odległości od Spiki (4 stopnie).

URAN - w pierwszej połowie miesiąca planeta widoczna jest przez większą część nocy, najpierw na niebie południowo-wschodnim, później zachodnim. Planeta góruje na wysokości 35 stopni kątowych około godziny 21:00 i przebywa w gwiazdozbiorze Ryb. Do jej zlokalizowania przyda się nam lornetka i ciemne miejsce obserwacyjne. Planeta ta widoczna będzie wówczas jako obiekt gwiazdowy o jasności około 5,7 mag.

NEPTUN - planetę możemy odnaleźć co najmniej za pomocą lornetek na wysokości około 20 stopni kątowych na niebie południowo-zachodnim w rejonie gwiazdozbioru Wodnika. O obserwacjach tarczki nawet przez teleskopy ciężko myśleć, rozmiary kątowe planety wynoszą już bowiem mniej niż 2 sekundy kątowe. Z każdym kolejnym wieczorem planeta świecić będzie niżej, warunki jej widoczności będą więc w kolejnych tygodniach systematycznie się pogarszać.

Ważniejsze zjawiska astronomiczne przypadające w listopadzie,

widoczne z terenów Polski:

- 01-06.11; 16-30.11 - widoczność stacji kosmicznej ISS - w czasie od 1 do 6 listopada, będziemy mogli próbować dostrzec Międzynarodowa Stację Kosmiczną na niebie wieczornym, z kolei od 16 listopada aż do końca miesiąca czekają nas przeloty poranne. W tym miesiącu ogólna liczba wszystkich widocznych przelotów stacji ISS jest bez wątpienia spora, dlatego w razie ewentualnego niepowodzenia związanego na przykład z brakiem odpowiedniej pogody, kolejnych szans na zaobserwowanie ISS będzie pod dostatkiem. Pory przelotów znajdują się w końcowej części artykułu.

- 09.11 - koniunkcja Księżyca i Jowisza - do zjawiska dojdzie w gwiazdozbiorze Barana, a samą koniunkcję będziemy mogli podziwiać już od wczesnych godzin wieczornych. Księżyc będący na kilka godzin przed listopadową pełnią zbliży się do Jowisza na odległość 4 stopni kątowych. Im szybciej wybierzemy się na obserwację zjawiska, tym mniejsza odległość zachodzić będzie pomiędzy tymi obiektami. Dla przykładu, w kilkanaście minut po zachodzie Słońca, gdy niebo dopiero zacznie ciemnieć, separacja wynosić będzie tylko 3 stopnie i 39 minut. Obserwatorzy z odkrytym wschodnim horyzontem i dobrym wzrokiem mogą próbować dostrzec planetę w pobliżu Księżyca już po godzinie 16:00.

- 09-12.11 - koniunkcja Marsa z Regulusem (alfa Leo) - Czerwoną Planetę w pobliżu najjaśniejszej gwiazdy Lwa możemy podziwiać od 9 do 12 listopada, jednak największe zbliżenie nastąpi w nocy z 10 na 11 listopada. wówczas dystans dzielący Marsa od Regulusa wynosić będzie tylko 1 stopień i 17 minut. To dobra okazja do wykonania obserwacji lornetkowych, jak i udokumentowania zjawiska nawet zwykłym aparatem kompaktowym. Odmienność barw obu obiektów powinna być zdecydowanie widoczna, warto więc pokusić się o obserwacje tej koniunkcji. Najlepsze warunki jej widoczności panować będą w drugiej połowie nocy wysoko na niebie wschodnim i południowo-wschodnim.

- 11.11 - złączenie Księżyca z M45 - kolejna koniunkcja na listopadowym niebie. Tym razem nasz satelita w swojej wędrówce dookoła nieboskłonu spotka się z zimową gromadą otwartą gwiazd M45, a więc słynnymi Plejadami. Minimalna separacja wyniesie tylko 3 stopnie kątowe. Obserwacja zjawiska wiąże się jednak z pewnymi utrudnieniami, a największym z nich jest faza Księżyca. Będzie to zaledwie jeden wieczór po listopadowej pełni, jasność Srebrnego Globu może więc skutecznie utrudniać dostrzeżenie gwiazd gromady Plejad. Jest to jednak jedno z bliższych spotkań tych obiektów w ostatnich kilku tygodniach i jeśli warunki pogodowe by pozwalały, to czemuż z tego nie skorzystać?

- 17/18.11 - maksimum roju Leonidów - choć aktywność roju trwa od 10 do 23 listopada, to właśnie w nocy z 17 na 18 listopada natężenie zjawisk powinno być najwyższe. Największe natężenie zjawisk spodziewane jest nad ranem 18 listopada około godz. 05:40 czasu polskiego. W tym roku przypadnie ono w tydzień po pełni, a więc Księżyc znajdywać się będzie już w okolicach III kwadry. Niefortunnie, podczas maksimum nasz satelita przebywać będzie nieopodal gwiazdozbioru Lwa, a więc miejsca, w którym znajduje się radiant roju. Prognozy na tegoroczne maksimum Leonidów nie przewidują znacznego zwiększenia aktywności. ZHR w przypadku Leonidów jest zmienne i bywają lata, w których w ciągu godziny widać ponad 100 meteorów, a bywają i takie, w których 20-25 zjawisk stanowi maksymalną wartość - takie powinno być właśnie tegoroczne maksimum. Ostatni wybuch aktywności Leonidów miał w miejsce w 1998 roku, wówczas w ciągu godziny można było dostrzec nawet ponad 3 tysiące zjawisk. Aktywność Leonidów jest jednak zmienna i żeby się przekonać o ich natężeniu w tym roku, musimy po prostu sami spróbować własnych sił w obserwacjach, choć ze względu na pogodę szanse są bardzo mizerne.

- 27.11 - koniunkcja Księżyca i Wenus - choć warunki nie będą zbyt łatwe, to nie będą również na tyle trudne by zjawisko nie mogło być widoczne. Poza bezchmurnym do horyzontu niebem potrzeba nam tylko odkrytego całkowicie horyzontu południowo-zachodniego i odrobiny szczęścia, choć lornetka także będzie tu mile widziana. Dystans między młodym Księżycem, będącym zaledwie dwie doby po nowiu, w Gwiazdą Wieczorną wynosić będzie około 5 stopni kątowych. Odnalezienie Wenus nie powinno być trudne jednak z dwóch względów: dzięki blaskowi planety, która w tym czasie świecić będzie z jasnością -4,3 mag oraz dzięki dogodnemu położeniu Księżyca, który swoim sierpem wskaże nam dość krótką drogę do Wenus. O godz. 16:00 w około pół godziny po zachodzie Słońca Wenus znajdywać się będzie już na wysokości tylko 5 stopni kątowych, lecz ze względu na wspomnianą jasność nie powinno to być dużym utrudnieniem w jej dostrzeżeniu. Wysokość kątowa Księżyca w tym czasie wynosić będzie około 9 stopni. Kto wie, być może właśnie dzięki temu spotkaniu z Księżycem wielu obserwatorów rozpocznie swój nowy sezon obserwacyjny najjaśniejszej z planet?

-01-30.11 - widoczność komety C/2009 P1 (Garradd) - przez cały listopad możemy wciąż obserwować aktualnie widoczną na naszym niebie kometę Garradda. Do jej zlokalizowania wystarczy nam nawet zwykła lornetka, ale i ciemne miejsce obserwacyjne, pozbawione latarni ulicznych. Najbardziej sensowne obserwacje powinniśmy w tym miesiącu wykonać jednak w okolicach nowiu Księżyca, a zatem w ostatniej dekadzie listopada.

Przeloty stacji kosmicznej ISS. (heavens-above.com)

Koniunkcja Księżyca i Jowisza.

Mars w pobliżu Regulusa (09-12.11).

Mars w pobliżu Regulusa (10/11.11)

Złączenie Księżyca z M45.

Maksimum roju Leonidów - ZHR~10.

Koniunkcja młodego Księżyca z Wenus.

Niebo południowe na początku miesiąca o godz. 22:00.

Niebo północne na początku miesiąca o godz. 22:00.

Linki:

- wątek na forum poświęcony aktualnym relacjom pogodowym z całej Polski;

- wątek na forum dotyczący aktualnych obserwacji Jowisza w trwającym sezonie widoczności 2011/2012.

Polowanie na Orionidy

2011-10-19T20:00:00.000+02:00

Po niepowodzeniu wielu regionów kraju w obserwacjach ostatniego maksimum Drakonidów, nadchodzi okazja na ponowienie swoich prób w łowach na "spadające gwiazdy". I choć maksimum Orionidów - bo o tych meteorach mowa - nie będzie nawet porównywalne z Drakonidami, to jednak próby obserwacyjne tego roju również warto podjąć.

Popularność roju Orionidów związana jest w dużej mierze dzięki komecie, której rój ten zawdzięcza swoje istnienie. Któż z amatorów gwiaździstego nieba nie słyszał o komecie Halleya, powracającej w nasze okolice w odstępie mniej więcej 75-letnim? To właśnie tej komecie zawdzięczamy możliwość zaobserwowania jak i sfotografowania meteorów z roju Orionidów. Jakie są prognozy na najbliższe maksimum?

Zazwyczaj podczas największego natężenia zjawisk z tego roju, w najbardziej sprzyjających okolicznościach mamy szansę na dostrzeżenie 30 meteorów. Tegoroczne maksimum nie powinno być obfitsze od tradycyjnych, nie mniej warto mieć na uwadze że, podczas kilku poprzednich maksimów (w latach 1993, 1998) aktywność tych meteorów wzrastała do nawet 70 zjawisk w ciągu godziny. Jak rój zachowa się w tym roku? Najpewniej będzie to kolejne "tradycyjne" maksimum z ZHR na poziomie 20-30 meteorów w ciągu godziny. Nie przewiduje się zwiększonej aktywności roju, ale meteory potrafią jednak zaskakiwać.

Obserwacjom tegorocznemu maksimum, które przypada w nocy z 20 na 21 października najbardziej przeszkadzać będą zachmurzenie nieba i Księżyc przebywający wówczas w III kwadrze. Jeśliby spojrzeć na pogodę, najlepsze warunki z najmniejszym zachmurzeniem nieba powinny w tym roku przypaść regionom północnym, na czele z Pomorzem Szczecińskim i Gdańskim oraz północnymi rejonami Kujaw. Zachmurzenie jednak będzie bardzo zmiennie i nie jest powiedziane, czy rejony którym obecnie wróżone są najmniej korzystne prognozy, nie załapią się na przerwy w chmurach i pogodne niebo. Księżyc z kolei będący kilka godzin po III kwadrze może utrudniać nam obserwację poprzez rozświetlanie nieba, a pechowo znajdywać się będzie w stosunkowo bliskiej odległości od radiantu. Wg przewidywań astronomów, obecność Księżyca na niebie może zredukować liczę ZHR widocznych zjawisk o co najwyżej 20%. Tegoroczne maksimum Orionidów przypada dla naszego kraju już po wschodzie Słońca, ale aktywność roju z każdą godziną w nocy z 20 na 21 października powinna systematycznie rosnąć.

Orionidy stanowią jeden z najszybszych rojów meteorów. Drobne odłamki macierzystej dla Orionidów komety Halley'a wpadają w ziemską atmosferę z prędkością 66 km/sek., co kwalifikuje je na drugim miejscu na liście najszybszych rojów meteorów. Prędkością wpadania w ziemską atmosferę przewyższają je tylko listopadowe Leonidy, które spadają z prędkością 72 km/sek. Radiant Orionidów, jak można się łatwo domyślić znajduje się w północno-wschodnich granicach gwiazdozbioru Oriona, na granicy z Bliźniętami. Obecnie ten rejon nieba wschodzi nad naszymi szerokościami geograficznymi już około godziny 23:00, jednak optymalną wysokość osiąga dopiero nad ranem. Właśnie wtedy liczba widocznych zjawisk teoretycznie powinna być najwyższa przed późniejszym maksimum.

W poprzednim roku pod względem pogody, najbardziej uprzywilejowany był północny wschód Polski i krańce południowo-zachodnie - tam zachmurzenie było małe lub w ogóle nie występowało. Nad pozostałą częścią kraju zalegały chmury, które uniemożliwiły obserwacje. Jak będzie w tym roku? Przekonamy się już za dwie doby!

Aktywność Orionidów komentowana jest również na przyblogowym forum Astronomiczno Meteorologicznym pod tym linkiem.

Swój wzrok powinniśmy kierować nie tylko na okolice radiantu, ale również w odległości 20-40 stopni kątowych od niego. Na obserwacje najlepiej wybrać się w miejsca niezaświetlone, w mieście bowiem sytuację w tym roku dodatkowo utrudniać będzie nam Księżyc.

Podsumowanie aktywności roju Drakonidów

2011-10-13T16:02:00.000+02:00

Miniona sobota była emocjonująca dla obserwatorów praktycznie już od godzin porannych. Napięcie potęgował fakt niekorzystnych warunków pogodowych, które mogły uniemożliwić obserwacje meteorów z roju Drakonidów - i w wielu miejscach kraju niestety uniemożliwiły.

Na Pomorzu Gdańskim podczas pierwszego z trzech prognozowanych maksimów o godz. 19:00 czasu lokalnego niebo było zachmurzone praktycznie w stopniu całkowitym. Nawet Księżyc zbliżający się do pełni nie był w stanie przebić się przez warstwę chmur piętra średniego i niskiego. Po godzinie 20:00 sytuacja zgodnie z prognozami zaczęła się stopniowo poprawiać. Chmury niskie odpłynęły, a dominować zaczęły grube wciąż cirrusy i resztki chmur piętra średniego. Dookoła Księżyca pokazało się pierwsze tej jesieni halo. Gwiazd zaczęło przybywać. Krótko po godzinie 21:00 sytuacja była na tyle dobra, że można było wyruszyć w teren na próby obserwacji drugiego i trzeciego maksimum (odpowiednio około godz. 22:00 i 22:35).

Tuż przed maksimum o godz. 22:00 zachmurzenie nieba było umiarkowane. Przez cały czas trwania obserwacji od godz. 22:00 do 22:45 zanotowałem 13 zjawisk, najprawdopodobniej wszystkie pochodziły z tego samego roju Drakonidów. Pierwsze 5 meteorów wystąpiło w bardzo szybkim czasie pomiędzy godz. 22:00 a 22:04. Zjawiska miały miejsce niemal w tych samych rejonach nieba - tuż pomiędzy Wielką niedźwiedzicą, a gwiazdozbiorem Smoka. Kolejne 3 zjawiska, także można rzec występujące "w pęczkach" pojawiły się niemal w zenicie, w rejonie Smoka pomiędzy godz. 22:16 a 22:20. Następny pęczek trzech meteorów zanotowałem pomiędzy zenitem, a konstelacją Kasjopei, w obrębie której przytrafiło się najjaśniejsze zjawisko, prawdopodobnie z jasnością około -1 mag. Drakonid ten po spłonięciu w ziemskiej atmosferze pozostawił smugę na 3-4 sekundy. Po nim wystąpiły kolejne dwa zjawiska, także w okolicach Kasjopei w odstępach około 3 minutowych, wśród których jeden również zostawił smugę na czas kilku sekund po spłonięciu. Ostatnie dwa meteory, jakie udało mi się dostrzec pojawiły się w godz. między 22:39 a 22:41, między gwiazdozbiorem Smoka, a zbliżającym się do zachodu Trójkątem Letnim, w okolicach Wegi. Zjawiska te były stosunkowo ciemne, jasność oceniam na około 2 mag. Wśród wszystkich meteorów, tylko 2 osiągnęły jasność mniejszą od 0 mag. Dominowały zjawiska ciemniejsze o jasności 2-4 mag. Suma sumarum 13 zjawisk.

To nie wiele w porównaniu do prognoz astronomów w kwestii tegorocznego maksimum, ale nie znaczy to, że prognozy były mocno chybione. Tak naprawdę najwięcej zależało od warunków meteorologicznych, ale i miejsca obserwacji. Gdybyśmy znaleźli się tamtej nocy w naprawdę ciemnym miejscu obserwacyjnym, w rejonie którego nie ma jakichkolwiek latarni, a niebo jest naturalnie ciemne oraz gdy zachmurzenie byłoby niewielkie lub w ogóle by nie występowało, mielibyśmy szansę dostrzec nawet około 300-340 zjawisk! Taką wartość w oficjalnych podsumowaniach obserwacji tegorocznych Drakonidów podaje IMO (International Meteor Organisation).

Wykres aktywności Drakonidów w nocy z 8/9 października 2011. (IMO)

Na powyższym wykresie IMO, wygenerowanym na podstawie wyników wielu obserwacji nadesłanych przez obserwatorów z różnych krajów można zauważyć, w których godzinach natężenie Drakonidów było najwyższe. Zdecydowanie rzuca się w oczy wzrost aktywności po godz. 19:00 UTC (21:00 czasu polskiego). Około godz. 22:00, w czasie przewidywanego maksymalnego natężenia zjawisk zauważyć można wartości na poziomie niemal 350 zjawisk. Przy tak dużej fazie Księżyca to bez wątpienia znaczna ilość zanotowanych meteorów. Wykres opracowano na podstawie wyników obserwacji nadesłanych przez 108 różnych osób, obserwujących Drakonidy z terenu 27 krajów.

Jeden z Drakonidów, po spaleniu którego wytworzyła się w atmosferze smuga dymu i oparów. Zdjęcia wykonane teleskopem w La Palma. (IMO)

Rozmieszczenie obserwatorów, którzy nadesłali wyniki swoich obserwacji, na podstawie których wygenerowano ogólny wykres aktywności tegorocznych Drakonidów. (IMO)

Widać zatem, że przewidywania co do pory największego maksimum okazały się trafne - faktycznie w okolicach godz. 22:00 pojawiło się największe natężenie Drakonidów. Nie osiągnięto jednak w obserwacjach takich wartości zjawisk, jakie obejmowały prognozy mówiące o nawet 600 meteorach. Ale - maksymalne ZHR (zenitalna liczba godzinna) na poziomie około 340 zjawisk pokazuje bez wątpienia, że przewidywania co do znacznego zwiększenia aktywności tegorocznych Drakonidów okazały się być słuszne. Warto w tym miejscu przypomnieć, że tegoroczne sierpniowe Perseidy nie osiągnęły nawet porównywalnego ZHR, a są przecież jednym z najaktywniejszych i jednocześnie najbardziej stabilnych rojów meteorów. ZHR bliskie 350 podczas maksimum tegorocznych Drakonidów sprawia, że było to jedno z aktywniejszych maksimów w historii obserwacji tego roju.

Ogólny wykres obrazujący aktywność tegorocznych Drakonidów podczas trwania całej ich aktywności od 6 do 10 października. (IMO)

Na pech polskich obserwatorów przełożyło się głównie zachmurzenie nieba i opady deszczu, ale duży udział w skutecznym redukowaniu ilości widzialnych zjawisk miało zaświetlenie nieba. Z relacji zamieszczonych na przyblogowym Forum Astronomiczno Meteorologicznym (link) jasno wynika, że dobre miejsce obserwacyjne (plus oczywiście wystarczająco dobra pogoda) znacznie pomagało w obserwacjach meteorów. Podsumowując, w 2011 roku mieliśmy zdecydowanie wzmożoną aktywność meteorów z roju Drakonidów, prognozy astronomów w wielu kwestiach dotyczących tego roju okazały się być słuszne, a osoby dysponujące bezchmurnym i wolnym od zaświetlenia niebem, mogły podziwiać naprawdę spore ilości tych zjawisk.

Teraz, na podobne wydarzenia trzeba nam poczekać kilka tygodni. W listopadzie maksimum Leonidów, z najprawdopodobniej deszczową aurą jak to w listopadzie najczęściej bywa, a także grudniowe Geminidy, którym jednak towarzyszyć będzie Księżyc w okolicach pełni. Niestety pechowo się nam złożyło w tym roku, że na maksima najaktywniejszych rojów meteorów, fazy Księżyca nie ułatwiają obserwacji amatorom nocnego nieba.

Ostatnie godziny oczekiwania

2011-10-08T14:15:00.002+02:00

Oczekiwanie na maksimum tegorocznych meteorów z roju Drakonidów dobiega końca. Od przewidywanego największego natężenia tych zjawisk dzieli nas już tylko kilka godzin. Jak w tych finałowych godzinach wygląda sytuacja pogodowa nad Polską?

Opracowanie na podstawie prognoz GFS.

Na powyższym zestawieniu prognoz modelu GFS widać w wielu rejonach spore różnice w porównaniu do wczorajszych przewidywań. Zachmurzenia przybyło m.in. nad Pomorzem Gdańskim, całą częścią północno-zachodnią kraju i w okolicach Małopolski. Nie zmieniły się zbytnio przewidywania dla Mazowsza, Rzeszowszczyzny i Ziemi Łódzkiej.

Na zamieszczonych mapach widać jednak najważniejszą prawidłowość pojawiającą się w odniesieniu do każdego rodzaju zachmurzenia - z biegiem godzin chmury będą zanikać. Pytanie, czy zmiany te będą zachodzić w tempie prognozowanym przez model, czy szybciej? Tak na prawdę najistotniejsze są dwie pierwsze kolumny, obrazujące zachmurzenie chmurami piętra niskiego i średniego, a więc tymi, które najskuteczniej zasłaniają nam niebo. Ostatnia kolumna poświęcona chmurom wysokim jest o tyle mniej istotna, gdyż przez zachmurzenie tego typu obserwacje są możliwe do przeprowadzenia, lecz niestety z mniejszą przejrzystością. Nigdzie niebo nie będzie całkowicie wolne od chmur.

Wg GFS, najkorzystniejsze warunki panować będą nad rejonami województwa Mazowieckiego, Lubelskiego i Podlaskiego. Tam stopień zachmurzenia chmurami poszczególnych pięter powinien być najmniejszy. Im późniejsza godzina, tym chmur mniej. O godz. 18:00 rejony najbardziej zagrożone zachmurzeniem całkowitym lub dużym to Pomorze Gdańskie, Pomorze Szczecińskie, Wielkopolskie i Małopolskie. Te 5 województw, które na godzinę przed maksimum Drakonidów mają przewidywane największe zachmurzenie nieba chmurami niskimi i średnimi, w kolejnych godzinach może liczyć na poprawę sytuacji.

Na mapach uwidacznia się zdecydowanie większa porcja zachmurzenia nad zachodnią częścią kraju w porównaniu do wschodniej. Jednak nawet nad wschodnią połową kraju niebo nie będzie całkowicie bezchmurne. Najbliższego wieczoru wciąż będziemy pod wpływem układu niskiego ciśnienia, a klin od Wyżu Azorskiego, jaki zagwarantuje nam wiele pogodnego nieba jutrzejszego dnia nie osiągnie jeszcze wystarczającej siły dzisiejszego wieczoru, aby rozproszyć zachmurzenie nad krajem. Nie da się ukryć, że nie będzie łatwo podczas dzisiejszego maksimum Drakonidów. Warunki meteorologiczne nie są stabilne, a zachmurzenie zmienia się dynamicznie z każdą godziną. Szkoda jednak tak łatwo rezygnować z prób obserwacji dzisiejszego wieczoru - jeśli niebo będzie znacznie zachmurzone, warto wyjść w teren i wyczekiwać nawet chwilowych rozpogodzeń. Przy założeniu, że prognozy astronomów w kwestii tegorocznego natężenia Drakonidów się sprawdzą - ważna może być nawet kilkuminutowa obserwacja tego roju.

Czy jeśli pogoda okaże nam nieco łaski, zobaczymy deszcz meteorów? Czy prognozy astronomów okażą się trafione? A może zobaczymy zwykłe maksimum bez większego natężenia? Przekonajmy się sami - przy sprzyjających okolicznościach możemy zobaczyć jedno z najciekawszych zjawisk astronomicznych, jakie tylko mogą wystąpić. Rozwiązanie zagadki aktywności tegorocznych Drakonidów już za około 5 godzin!

Oczekiwane maksimum już jutro

2011-10-07T13:30:00.000+02:00

Do przewidywanego maksimum tegorocznych Drakonidów pozostał nieco ponad dzień. Jak zwykle na tym blogu przed każdym większym wydarzeniem astronomicznym, nadszedł czas na przeanalizowanie prognoz pogody dla największych miast w kraju. Kto będzie najbardziej uprzywilejowany? Komu aura będzie sprzyjać najbardziej? Kto ma największe powody do obaw?

Aktualnie pogodę nad Polską kształtują rozległe niże, towarzyszą nam liczne fronty atmosferyczne, a niebo często jest zachmurzone w stopniu całkowitym. Doskonale widoczne jest to na zdjęciach satelitarnych.

Zachmurzenie nad Europą dziś o godz. 12:00 czasu polskiego.
(sat24.com)

Model numeryczny ICM w określaniu prognoz na sobotni wieczór daje jednak wielu regionom duże szanse na w miarę sprzyjające warunki meteorologiczne. Porównując przewidywania tego najbardziej zaufanego modelu pogodowego, najkorzystniejsze warunki powinny panować na południowym wschodzie kraju. Dla przykładu - Rzeszów w godzinach od 18:00 do północy ma szansę na niemalże bezchmurne niebo - mogą występować nieliczne chmury niskiego piętra. Umiarkowanie dobrą sytuację powinny mieć Małopolska, Pomorze Gdańskie i Kujawy (zachmurzenie do 50% powierzchni nieba). Najgorsze warunki wg tego modelu mogą zaistnieć na krańcach północno-zachodnich - tam możliwe jest wystąpienie zachmurzenia dużego lub całkowitego.

W niedzielę cały kraj znajdzie się w strefie klina wysokiego ciśnienia, w której zachmurzenie nie będzie się pojawiać. Według prognoz drugiego zaufanego modelu - GFS, chmury powinny zacząć zanikać już od godzin wieczornych (18:00) w sobotni wieczór. Najmniejsze zachmurzenie od godziny 18:00 do 00:00 powinno panować wzdłuż centralnej linii Polski, a więc od Pomorza Gdańskiego i Kujaw przez Mazowsze i Ziemię Kielecką, aż po Małopolskę. Także cała część północno-wschodnia kraju może liczyć na umiarkowane lub małe zachmurzenie chmurami wszystkich pięter. Najmniejsze szanse na dostrzeżenie maksimum Drakonidów, jakie model ICM dawał krańcom północno-zachodnim, model GFS przewiduje dla Dolnego Śląska i krańców zachodnich. Podsumowując przewidywania tego modelu, każdy może liczyć na pogodne niebo, nigdzie nie powinno wystąpić zachmurzenie całkowite.

Opracowanie na podstawie prognoz modelu GFS.

W aktualnej strefie pogodowej w jakiej się znajdujemy, ciężko na razie liczyć na stabilną aurę. Tak na prawdę jedyną rzeczą stabilną w tym momencie jest brak stabilności. Zachmurzenie zmienia się z każdą kolejną godziną, a najbliższe rozpogodzenia zdają się wciąż być daleko od naszego kraju. Dzisiejsze prognozy do jutra mogą się oczywiście zmienić. Na dzień dzisiejszy wygląda na to, że wiele regionów może liczyć na całkiem sprzyjające warunki pogodowe. Z większą pewnością wiele powinno się nam rozjaśnić jutro, na kilka godzin przed prognozowanym maksimum. Pozostaje nam sobie życzyć, aby jutrzejsze przewidywania nie były gorsze od tych dzisiejszych...